• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 5037124
  • Số người đang xem: 19
  • Trong ngày: 1773
  • Trong tuần: 23803
  • Trong tháng: 1204881
  • Trong năm: 4684901
Trang chủ

Tiếng hát then của dân tộc Tày - Nùng tỉnh Bắc Giang

( 19:25 | 28/12/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Bùi Thị Thu Thảo

 

Hát then là loại hình văn nghệ phục vụ sinh hoạt văn hoá mang tính chất tâm linh, tín ngưỡng có từ lâu đời của người Tày - Nùng, bao gồm các loại then: chữa bệnh, giải hạn, cúng mụ, kỳ yên trấn trạch, then trong tang lễ…Mỗi khi gia chủ có việc đều mời thày then về làm lễ, cầu mong mọi điều tốt đẹp sẽ đến với gia đình. Ngày nay do nhu cầu của cuộc sống thay đổi, người dân đã biết vận dụng dựa trên nền then truyền thống để sáng tác ra những bài then mới, để hát, kết hợp cùng những điệu múa thướt tha, uyển chuyển.

  Một nhạc cụ không thể thiếu trong quá trình hát then đó là cây đàn tính. Từ xa xưa, đàn tính - hát then luôn đi song hành cùng nhau đã được lưu truyền và đi vào lòng người từ thế hệ này qua thế hệ khác, đàn làm nền, làm nhạc cho lời then vang vọng.

Lời then vốn là những câu chữ được dân gian chắt lọc, gọt giũa, vừa là những câu thơ trữ tình giàu nhạc điệu, vừa là những lời khuyên răn, khích lệ, vừa là những kinh nghiệm sống, kinh nghiệm đối nhân xử thế… cho nên nghe đàn tính, nghe hát then người ta thấy như trong đó có một cuộc sống của mình. Vì vậy hát then được mọi giới, mọi lứa tuổi yêu thích, ai ai cũng có thể học và hát được.

Cứ mỗi độ xuân về, hay vào những ngày trọng đại của thôn làng, của đất nước, trên khắp các bản làng, bà con đã tự thu xếp công việc để đến tụ họp tại nhà văn hoá thôn, hay Uỷ ban nhân dân xã để cùng nhau tổ chức sinh hoạt hát then chào mừng.

Đối tượng tham gia hát then thuộc đủ mọi thành phần: nam thanh - nữ tú, người trung niên và cả những người cao tuổi. Mỗi người đều chuẩn bị cho mình những bộ trang phục đẹp, phù hợp với tiết mục mình biểu diễn. Nếu là hát tốp ca, hoặc múa đàn tính thì có thể mặc trang phục của dân tộc Tày - Nùng. Đối tượng hát khác nhau thì việc lựa chọn bài hát cũng khác nhau. Nếu là nam thanh - nữ tú có thể hát những bài hát giao duyên, bài hát đón bạn…để qua những lời then trai làng, gái bản có thể xích lại gần nhau hơn, hiểu nhau hơn, bộc bạch được những nỗi niềm sâu kín mà lời nói không thể diễn tả được.

Mà chầu tình then

Mà chầu tình then

Tinh tính tinh tính tình tình tính tình tình then.

Xuân về hoa đua nở khắp nơi

Đón bạn gái trai khắp nơi về hội vui

Bên anh bên nàng, hát then nhịp nhàng

                   Mừng ngày hội vui ta hát vang chúc mừng hội vui

Nếu đối tượng là người trung niên và người cao tuổi thì lại lựa chọn những bài hát mang những chủ đề: mừng hội tuổi cao, ca ngợi quê hương đổi mới, vận động tăng gia sản xuất, vận động kế hoạch hoá gia đình…

 

Ta cùng mừng ngày hội tuổi cao

Cả nước ta chung vui chào đón

Mọi người mình tập chung đến đây

Già trẻ ta cùng vui chung ca hát

 

Rập rìu tiếng đàn tính bay xa

Ơi vọng vang khắp núi rừng khe suối

Tiếng lượn then vọng vang núi rừng

Tiếng chim kêu cũng vui mừng chào đón, ơi…

 

Hôm nay vui quá là vui

Mọi người mình cùng nhau là vui vẻ, ơi…

Ơn Đảng, ơn Bác Hồ muôn đời

Đảng Bác đã cho đời ta thắm mãi ơi.

Những lời then và tiếng đàn tính hoà quyện vào nhau tạo nên những âm thanh mượt mà sống động cuốn hút người nghe từ đầu tới cuối. Những âm thanh đó khi réo rắt, khi du dương, khi nhịp nhàng thanh thản, khi rộn rã vui tươi, khi thì thầm như tiếng suối gọi, khi khắc khoải như những mối mong chờ. Trai, gái nghe thấy phải lần theo tìm bạn tình, người già nghe được như thấy mình trẻ ra, ngọn gió nghe được sẽ làm rung rinh quả nhạc. Lúc này con người - vạn vật như hòa quyện vào nhau, cùng nhau tấu lên bản nhạc.

Vì vậy người Tày đã có câu ca dao ví rằng:

“Ké quá tàng nghìn tiểng lượt then

   Mừa lườn táng piến pền báo ón”.

Nghĩa là:

“Già qua đường nghe tiếng lượn then

  Về nhà như biến thành trai trẻ”.

Hay câu tục ngữ:

“ Đàn tính ba năm, kéo nhị ba buổi”.

Nghĩa là: “ Nghe một lần kéo nhị chỉ nhớ ba ngày, còn nghe một lần đàn tính thì nhớ đến ba năm”.

Tiếng đàn tính và những lời then như một món ăn tinh thần của người dân nơi miền sơn cước. Nó góp phần làm động lực cho bà con hăng hái tăng gia sản xuất. Ban ngày, những câu then theo chân những người dân lao động lên tận nương, tận rẫy, đêm về mọi người lại quây quần bên nhau cùng nhau hát lên những lời then, làm vang vọng núi rừng, khe suối.

Ai đã từng một lần đặt chân tới miền đất Bắc Giang - nơi có đồng bào dân tộc Tày - Nùng sinh sống sẽ không thể nào quên được hình ảnh những người dân thật bình dị, mộc mạc, chân thành, mến khách. Và khi đã một lần được nghe những tiếng đàn tính cùng những lời then mượt mà, chắc hẳn sẽ ghi nhớ trong lòng những ấn tượng khó phai./.

 

;?>