• SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BẮC GIANG - Đ/C SỐ 74 Đ. NGUYỄN THỊ LƯU - P. NGÔ QUYỀN - TP. BẮC GIANG
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 1940360
  • Số người đang xem: 26
  • Trong ngày: 3331
  • Trong tuần: 36812
  • Trong tháng: 1588137
  • Trong năm: 1588137
Trang chủ

Giới thiệu sách: Dân ca Sán Chí ở Kiên Lao, Lục Ngạn

( 00:03 | 13/01/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Hoàng Thị Yến

 Bắc Giang là một tỉnh miền núi có nhiều dân tộc anh em sinh sống, mỗi dân tộc đều có một nền văn hóa phong phú và đặc sắc. Trong đó dân ca của người Sán Chí ở xã Kiên Lao huyện Lục Ngạn là một điển hình. Trong những năm gần đây, loại hình dân ca này vì nhiều lý do đã không được duy trì, nên có nguy cơ bị mai một. Chính vì vậy, Sở Văn hóa - Thông tin (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã chỉ đạo Bảo tàng tỉnh tiến hành sưu tầm, nhằm bảo tồn giá trị di sản văn hóa quý báu này và xuất bản cuốn sách “Dân ca Sán Chí ở Kiên Lao, Lục Ngạn” của các tác giả Nguyễn Xuân Cần, Trần Văn Lạng, Nguyễn Thu Minh. Sách dày 1182 trang, được in trên khổ 14,5x20,5cm. Nội dung cuốn sách được chia làm 2 phần:

Phần thứ nhất: giới thiệu khái quát về dân tộc Sán Chí ở Bắc Giang, cũng như truyền thống lịch sử, văn hóa của họ. Dân tộc Sán Chí sống thành từng bản ở xã Kiên Lao. Trong quá trình lao động, họ đã sáng tạo những ca khúc dân ca trữ tình, đằm thắm. Loại hình dân ca này rất phong phú, có sức sống từ lâu đời với các lối hát, như hát ru, hát ví, ngâm thơ, đối đáp nam nữ…thể hiện tình cảm giữa con người với con người, con người với thiên nhiên. Hát dân ca Sán Chí không có nhạc đệm và với nhiều hình thức, như: hát ban ngày (Chục Côộ) - hát giao duyên hay hát ghẹo, hát ban đêm (Cnắng Côộ), hát đám cưới (Cháu Côộ) và hát đổi danh (Zoóng Hôồ). Trong đó, hát “Cnắng Côộ” là loại hình phong phú nhất của dân ca Sán Chí, nên khi nói đến dân ca Sán Chí đồng bào thường gọi theo tên chung là “Cnắng Côộ”. Lối hát này chỉ được hát ở trong nhà hoặc rải chiếu ra sân để hát, chứ tuyệt đối không được hát ở ngoài đường, ngoài chợ và được tổ chức trong dịp lễ hội đầu xuân từ ngày 16/2 đến 19/2 âm lịch.

 Trước đây hát Cnắng Côộ, người Sán Chí thường hát 7 đêm liền, nay đồng bào chỉ hát 5 đêm, số bài hát khoảng từ 700 đến 1000 bài có sẵn. Các bài hát này đều được chép ra chữ Hán theo lối thất ngôn tứ tuyệt, 4 câu thành 1 bài, 7 chữ thành 1 câu. Với thể loại này, nếu chỉ hát sai 1 chữ, hay 1 vần thì không thể hát được. Số lượng các bài hát ở từng đêm ít dần theo thứ tự từ đêm đầu đến đêm cuối cùng, bởi luật hát bắt buộc mỗi đêm phải hát một số bài nhất định theo thể thức: đêm hôm sau không được hát lại những bài đêm trước đã hát. Đây là nguyên tắc bất di bất dịch mà đôi hát nhất thiết phải tuân thủ.

Vào các đêm hát, người Sán Chí thường hát từ khoảng 7- 8 giờ tối, cho đến sáng hôm sau. Luật hát quy định: khi bạn ở nơi khác đến nhà hát, bạn phải đứng ngoài cổng hát vọng vào trong để đánh tiếng, gọi cổng cho đến khi được chủ nhà hát đáp lại mời vào, đó cũng là phép lịch sự trong phong tục của người Sán Chí. Những bài hát đánh tiếng gọi cổng thường là:

Hát một bài ca để hỏi anh

Hỏi anh chủ nhà đồng ý không

Hỏi anh chủ nhà cho tôi hát

Để mai mặt trời mọc đằng đông.

Chủ nhà đáp lại:

Hát một bài ca để bảo anh

Chủ nhà tôi đã có lòng tốt

Chủ nhà tôi để cho anh hát

Hát đến sáng mai, giờ dần mão.

Khi đó, khách mới được qua cổng để vào nhà. Chủ nhà đã chuẩn bị đầy đủ dầu đèn, chè nước, trầu thuốc để cuộc hát được trọn vẹn. Hát đêm theo giọng trầm, tâm tình, ý nhị theo các bước :

Hát chào gia đình, xin phép gia chủ.

Hát mừng ông bà chủ.

Hát hỏi về thân thế, gia cảnh của bạn hát.

Hát về nhau: mượn cảnh sông núi, trăng hoa, thiên nhiên, cây cỏ và hát những bài đi sâu vào tình cảm lứa đôi.

Cuối cùng là hát tạm biệt, chia tay.

Đó là cách thức, luật lệ trong lối hát Cnắng Côộ  của người Sán Chí ở Kiên Lao.

Ở phần thứ hai: tác giả Trần Văn Lạng cùng với các nghệ nhân Trần Văn Thành, Lâm Quốc Ấn và Ninh Đại Hải phiên âm từ Hán Việt sang tiếng Sán Chí và tiếng phổ thông để mọi người cùng tiếp cận vốn dân ca của dân tộc Sán Chí.

Cuốn sách “Dân ca Sán Chí ở Kiên Lao, Lục Ngạn” với hơn 1000 bài hát, cùng những thông tin chi tiết về dân ca Sán Chí sẽ, giúp người đọc hiểu rõ vốn di sản văn hóa phong phú này. Cuốn sách hiện có tại Kho Địa chí - Thông tin - Thư mục, Thư viện tỉnh Bắc Giang với ký hiệu AP.000887.

Xin trân trọng mời các bạn tìm đọc./.

 

;?>