• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3592986
  • Số người đang xem: 28
  • Trong ngày: 4104
  • Trong tuần: 4104
  • Trong tháng: 297470
  • Trong năm: 3240763
Trang chủ

Mùa xuân với câu hát Sịnh Ca

( 00:45 | 25/01/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Ngô Văn Trụ

Dân tộc Cao Lan một trong 54 dân tộc thiểu số ở Việt Nam và là một trong 8 dân tộc có số dân đông ở Bắc Giang, cư trú tập trung ở các huyện Lục Ngạn, Lục Nam, Sơn Động và Yên Thế. Người Cao Lan vốn cần cù lao động, họ luôn có tâm hồn lạc quan, phóng khoáng, yêu đời, yêu văn nghệ. Bắt nguồn từ cuộc sống lao động chứa chan đầy sức sống. Dân tộc Cao Lan đã để lại vốn văn học dân gian vô cùng phong phú và đa dạng, gồm nhiều thể loại như: truyện cổ, thơ ca, hò vè, tục ngữ, ca dao và dân ca (sịnh ca). Sịnh ca là một trong những hình thức sinh hoạt văn nghệ hấp dẫn và thu hút nhiều lứa tuổi tham gia. Đó là giao duyên, hát đố, hát chúc mừng… được sáng tác theo thể thơ tứ tuyệt và được ghi chép chủ yếu bằng chữ Hán. Người hát và người sáng tác thường lấy cảnh đẹp của quê hương làng bản, những cảnh trong sinh hoạt, trong cuộc sống hàng ngày, hay những câu chuyện cổ tích, thần thoại, hát mừng năm mới, hát đối đáp mùa xuân, hát ở nhà, hát ở đình… làm đề tài hấp dẫn trong sinh hoạt văn nghệ của mình. Sịnh ca của người Cao Lan gồm nhiều loại: Sịnh ca ThSăn Lèn (hát năm mới), Sịnh ca ThSao bạo (hát đối đáp hay hát giao duyên), Sịnh ca Kên Láu (hát đám cưới), Sịnh ca Tò Tèn (hát đố)…

Trong kho tàng dân ca ấy , bên cạnh những bài có lời ca sẵn với nội dung của từng thể loại Sịnh ca, người hát có thể dựa vào đó đề hát hoặc có thể thêm bớt mội dung cho phù hợp với hoạt cảnh và nội dung chương trình cụ thể của cuộc hát, cũng có thể là những bài hát ngẫu hứng, sáng tác ngay để hát đối đáp. Thể loại này phù hợp với hát đố và hát giao duyên. Bên cạnh những bài dân ca cổ còn lại, một hệ thống các bài hát mới dựa theo làn điệu dân ca mà người hát sáng tác để phản ánh cuộc sống mới, ca ngợi Đảng, ca ngợi Bác Hồ. Hệ thống những bài ca cổ đó chủ yếu bằng chữ Han hoặc Nôm. Những bài ca được phiên âm dịch nghĩa có thể ví dụ:

- Sịnh ca ThSăn Lèn (hát năm mới)

         Cầu nình cụ lựu thăn lìn lài

         Táo slự nhằn ca quạ chí dịp

         Táo slự mùi làu quạ chí dịp

         Phung sùi chí dịp lềnh lìn lìn

Dịch nghĩa:

         Năm cũ đã qua năm mới đến

         Các gia đình đều dán giấy ở cửa

         Các cửa đều được dán giấy hết

         Gió thổi đua tờ giấy bay bay

Hay:

         Chình nhịt so dát sì săn lìn

         Pài pùn pạt tằng sếnh ca thin

Sính sú ca thìn lài nhắm chán

Páo dầu nhì th sun sằn mằn nìn

            Dịch nghĩa:

Tháng giêng mồng một năm mới đến

Bày mâm cỗ mời gia tiên

Mời gia tiên về để uống rượu

Phù hộ cho con cháu vạn niên

v.v…

- Sịnh ca Th sao bạo (hát đối đáp hay hát giao duyên)

Trong kho tàng dân ca Cao Lan, Sịnh ca th-sao bạo chiếm tỷ lệ khác cao (chừng 70%) và đây là loại dân ca được người Cao Lan ưa thiách và hay hát nhất. Ở thể loại này đa phần những bài hát có sẵn được lưu truyền trong dân tộc Cao Lan. Người hát là nam, nữ ở tuổi thành niên là đi hát tỏ tình, gia duyên. Nội dung nói về tình yêu trai gái, họ mượn cảnh để tỏ tình, rồi hỏi han về nhau, về gia cảnh, nhà cửa… và cuối cùng là yêu thương, nhớ nhung, hẹn hò, có cả trách móc, giận hờn, ví dụ:

            Dịu hách pá làng di mò vôi

            Dịu hìn quạy mòi di mô vôi

Dăn mồi hắm tắc mồi thông dân

Mò mồi hông hợi di hông mùi

            Dịch nghĩa:

                        Muốn ăn trầu lại không có vôi

                        Muốn tìm hiều nàng không ai làm mối

                        Có người làm mối mới gặp được nàng

                        Không ai làm mối đi không lại về không.

            Hay:

                        Kịn làng lù din háy nình thính

                        Háy nình thỏi thính cụ săn săn

                        Sin kên mờn páo mình mới thính

Dắt thám thơi thính càng làng dằu

            Dịch nghĩa (nữ ra đối):

                        Chàng ở bản xa em nhớ lắm

Em nhớ chàng nhớ cả quanh năm

Bao nhiêu vàng bạc em chẳng thiết

Nhất tâm chỉ thích cùng chàng đi chơi

            Nam đối lại:

                        Làng sơi din chăn mình mới thích

                        Quay mình mới thính cù săn săn

                        Sin kện mờn páo mình dăn thích

Quạy mình mới thính cồng làng dằn

            Dịch nghĩa:

                        Chàng ở nơi xa nàng chẳng nhớ

                        Nàng không nhớ chàng cả quanh năm

                        Vàng bạc thì nàng quý lắm

Quý, nàng không thích cùng chàng đi chơi

v.v…

            Với bao nhớ nhung, thương yêu lẫn giận nhau, trách “yêu” nhau, họ gửi gắm tình cảm ấy vào lời thơ, câu hát. Để rồi đến những ngày mùa xuân mọi vật đâm chồi, nảy lộc, tình yêu nam nữ càng đậm, càng sâu, càng tha thiết yêu thương. Họ rủ nhau đi chơi, đi hát suốt cả tháng giêng, tháng hai, đi hát ở hết bản này sang bản khác. Rồi họ hát đối, hát giao duyên cho tình thêm đậm, họ yêu nhau qua lời hát, họ mến nhau bằng câu ca và họ lấy được nhau vì say mê tiếng hát.

            Cũng như Quan họ và nhiều loại hình dân ca khác, người Cao Lan mở đầu cuộc hát là những bài chào hỏi, thường người con trai hát trước, lời ca gợi cảm, gợi tình ca ngợi vẻ đẹp của người con gái, bên nữ nghe mà chưa đáp lại (khác Quan họ ở chỗ ấy) đây là nét tinh tế, e thẹn và đó là bản sắc riêng của loại hình Sịnh ca Cao Lan. Khi họ đã trải qua những lời chào hỏi ban đầu, người con gái thấy có duyên tình tứ thì mới hát đối đáp lại. Những lới dối ban đầu cũng là mượn cảnh để tỏ tình.

                        Thinh sẩng sắt sênh cọ cọ pẹt

                        Táy hổi sanh nhằn cọ cọ quai

Shoi chao lậc nình hành liu

                        Mới tắc cọ nhằn púi tơi quai

            Dịch:

                        Muôn ngàn ngôi sao sáng trên trời

                        Trái đất mọi người cũng xinh tươi

Bốn biển chân trời em đi hết

Mới thấy được anh đẹp nhất đời

            Hay:

Căm nhật cổng làng sơi lư thằu

Kịn làng săn sắc lểnh dằu dằu

Lư sẩng nhăn to màn hoi háu

Nàng hú quay ca ạm dứt sầu

            Dịch:

                        Hôm nay gặp anh ở giữa đường

Thấy chàng xuân sắc mỹ miền thay

                        Phong cảnh đông người em không nói

                        Em đã yêu anh nhớ đêm ngày

                        v.v…

Sau những cuộc hát đối đáp ở trong nhà (cũng tàn canh rạng ngày như Quan họ) để rồi sáng hôm sau khi xuân về lất phất mưa bay, họ mặc những trang phục đẹp nhất, đội khăn, thắt bao… màu sắc sánh với hoa rừng để rủ nhau đi hát xuân, hát hội… cho đến lúc phải chia tay nhau, họ như muốn níu kéo nhau ở lại, thì câu hát càng thêm đậm tình yêu, vừa trách móc, vừa thương yêu, vừa dặn dò và hẹn ngày gặp lại.

            Nhịt thầu tơi

            Nình cón sịnh co làng cón quay

            Nình cón sịnh co làng cón hợi

Nhịt thầu lộc lểnh mởn hùi quay

            Dịch:

                        Mặt trời còn ở trên cao

Em đây muốn hát anh sao vội về

Em đang muốn hát chàng lại vội đi

Mặt trời lặn hẳn hãy về được không?

            Hay:

Cời mơ cụ cang mấy hoé súi

Xí mơ phan quay sung lủi lầu

                        Mơ đi shơi héc lủ pin sảo

                        Sình làng tìu lủ di nàn dằn

            Dịch:

                        Cưỡi ngựa đường xa bao đèo suối

                        Nhìn ngựa quay về ngựa cùng buồn

                        Chặn ngựa ven đường em phải khóc

Nhớ chàng đường xa bao giờ gặp

v.v…

            Dân ca Cao Lan nói chung và những bài hát về mùa xuân là di sản văn hóa vô cùng phong phú đa dạng và có giá trị cao về nghệ thuật, đã và đang được sưu tầm, bảo tồn. Mùa xuân Tân Mão này ở các rẻo cao ngày Hội hát đã và đang hòa cùng đất trời reo mầm sống cho lời ca bay bổng./.

                       

 

;?>