• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4803814
  • Số người đang xem: 33
  • Trong ngày: 4864
  • Trong tuần: 44650
  • Trong tháng: 971571
  • Trong năm: 4451591
Trang chủ

Người Cao Lan với Tết Nguyên Đán

( 20:18 | 01/03/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Đỗ Quang Nhật Huy

Chình nhịt so dát sì săn nìn

Pài pùn pạt tằng sếnh ca thin

Sính sú ca thin lài nhắm chán

Páo dầu nhì thsun sằn mằn nìn

Dịch nghĩa:

Tháng Giêng mồng một năm mới đến

Bày mâm bày cỗ mời gia tiên

Mời gia tiên về cùng uống rượu

Phù hộ con cháu thọ vạn niên

Những điệu Slịnh ca quen thuộc của người Cao Lan cất lên từ bản Cống Luộc, xã Đèo Gia đã mời gọi chúng tôi về đây cùng đồng bào ăn tết Nguyên đán. Là một trong số các thành phần dân tộc thiểu số chủ yếu sinh sống ở Bắc Giang, người Cao Lan có những phong tục tập quán riêng của mình, mà việc đón tết Nguyên đán là một trong những phong tục khá đặc sắc của họ.

Tết Nguyên đán (mồng một tháng Giêng) được người Cao Lan chuẩn bị rất tưng bừng. Sau một năm trời làm việc vất vả, đây là dịp cho mọi người nghỉ ngơi, vui chơi, thăm hỏi và chúc tụng nhau với những điều tốt lành. Các gia đình tụ họp đông đủ bên bếp lửa hồng, cùng nhau chuyện trò, bàn bạc và đánh giá thành quả của gia đình trong năm qua và đề ra kế hoạch làm ăn trong năm tới. Thời gian ăn tết của người Cao Lan kéo dài từ 27- 28 tháng Chạp đến rằm tháng Giêng âm lịch.

Công việc đầu tiên để chuẩn bị cho việc đón mừng năm mới của người Cao Lan là tục dán giấy đỏ trong nhà. Khoảng trước tết 2 ngày (28, 29 tháng Chạp) những người chủ gia đình mang giấy đỏ (tiếng Cao Lan gọi là Chí dịt) để dán vào cổng, các cửa ra vào nhà, bàn thờ tổ tiên, cối xay cối giã… Theo quan niệm của người Cao Lan, tờ giấy đỏ là biểu tượng của niềm vui, sự tốt lành cho cuộc sống. Việc dán các tờ giấy đỏ lên những chỗ cần dán của ngôi nhà là công việc bắt đầu cho sự chuẩn bị tết và đón mừng năm mới của người Cao Lan. Đó là sự cầu mong an khang thịnh vượng:

Cầu nìn cụ lựu thsăn lìn lài

Táo slự nhằn ca quạ chí dịp

Táo slự mùi hàu quạ chí dịp

Phùng sùi chí dịp lềnh lìn lìn

Dịch nghĩa:

Năm cũ đã qua năm mới đến

Các gia đình đều gián giấy ở cửa

Các cửa đều được dán giấy hết

Gió thổi đưa tờ giấy bay bay.

Cùng với việc dán các tờ giấy đỏ, người ta bắt tay vào làm cỗ làm bánh và đón tổ tiên về ăn tết cùng gia đình.

Người Cao Lan ăn tết bằng nhiều loại bánh: bánh chưng, bánh rán, bánh khảo nhưng bánh vắt vai thì chỉ người Cao Lan mới có.

Bánh chưng mà người Cao Lan gói là loại bánh dài (còn gọi là bánh tày). Đây là loại bánh được làm bằng gạo nếp cái, nhân đỗ xanh và thịt lợn. Bên ngoài là lá dong. Mỗi chiếc bánh chưng thường là 0,5kg gạo, 1 lạng thịt, 1 lạng đỗ và một chút hạt tiêu. Số lượng bánh được gói nhiều hay ít tuỳ thuộc vào số người của từng gia đình nhưng phải từ một nồi gạo trở lên vì để ăn cho đến tận mồng 9, mồng 10.

Bánh rán được làm bằng gạo nếp có pha một chút gạo tẻ. Bột làm bánh được xay mịn, lọc kỹ, nặn thành từng cái rồi cho vào rán lên trong chảo mỡ già. Tuỳ theo ý thích của từng gia đình mà người ta làm nhân bánh bằng đường hay đỗ.

Bánh vắt vai là loại bánh thường có ở các gia đình người Cao Lan. Vào ngày tết nguyên đán, bất cứ gia đình Cao Lan nào cũng đều làm bánh vắt vai. Bánh này được làm từ gạo nếp, xay giã thành bột, gói trong tàu lá chuối tây chẻ đôi. Ở mỗi nửa tàu chuối gói một chiếc. Nhân bánh là đỗ và đường. bánh gói xong được luộc kỹ để dùng. Trong dịp tết, người Cao Lan đi lễ tết họ hàng nội ngoại ở xa, bánh này được cấu tạo theo chiều dài có thể vắt trên vai nên người ta gọi đó là bánh vắt vai.

Ngoài các loại bánh đó, trong dịp tết nguyên đán, ở các gia đình Cao Lan đều treo, ướp thịt lợn, thịt gà để dùng trong suốt những ngày tết. Tuy nhiên, trong dân tộc Cao Lan, tuỳ theo từng họ mà có sự kiêng khem bắt buộc. Có lẽ do quan niệm từ cổ xưa, người Cao Lan coi những con vật được kiêng khem ấy là thuỷ tổ của dòng họ mình nên người ta không ăn thịt mà chỉ thờ cúng. Ví dụ: họ La kiêng cá quả, họ Lục, họ Lý, họ Trần kiêng thịt chó, họ Dương kiêng gà…

Sáng sớm ngày mồng một tết, các gia đình cúng tổ tiên tại nhà mình, mời tổ tiên ăn cỗ mừng năm mới và xin tổ tiên phù hộ cho con cháu, cho dòng tộc được hưởng mọi sự tốt lành. Sau khi đã cúng gia tiên, chủ nhà cho phép con cháu cùng ăn cỗ. Con cháu mừng tuổi cho ông bà, trẻ nhỏ. Chủ nhà và các con trai lớn đi chúc tết các gia đình trong thôn bản. Còn các mẹ, các chị thì ở nhà làm cơm đón khách và vui tết tại nhà mình. Phải đến ngày mồng 2, mồng 3 thì các bà, các chị mới được đi chúc tết. Lúc này người ta mặc những bộ quần áo đẹp nhất, mới nhất của dân tộc Cao Lan. Từ các nẻo đường, ngõ xóm, những màu áo chàm thẫm với chiếc thắt lưng hoa đào, hoa lý như khoe sắc trong gió xuân. Và cũng từ ngày mồng 2 tết trở đi, các gia đình có bạn hát đến nhà chơi, họ chúc nhau sang năm mới có những điều hạnh phúc, tốt lành. Mọi người cùng ăn cỗ và hát Sịnh ca thsăn lèn (những bài hát chúc mừng năm mới). Cuộc hát được tiếp diễn từ ngày này sang ngày khác, từ gia đình nọ sang gia đình kia.

Trong dân tộc Cao Lan, chiếc cối xay, cối giã có vị trí rất quan trọng đối với mỗi gia đình. Đó là biểu tượng củ âm dương. Người Cao Lan quan niệm, nếu mở cối vào giờ tốt thì quanh năm thóc gạo nhiều. Đó chính là sự sinh sản, sự no đủ. Bởi vậy ngày mồng 2 tết, các gia đình làm lễ ra đình (lễ này gồm một miếng thịt, một chiếc bánh chưng) để xin “thày” mở cối xay cối giã. Dân bản lại cử ra một thày mo có uy tín đại diện cho làng để cúng thổ công, xin âm dương cho cả làng. Trong lễ cúng ở đình, có bắn súng kíp để chào xuân.Vật dùng xin âm dương là đôi “cạo chí”- từng gia đình đặt đôi “cạo chí” của mình lên mâm cỗ cúng thổ công của làng và sau đó thì mang về dùng khi có việc. Người Cao Lan rất gắn bó với cối xay, cối giã nên đồng bào có lệ ra đình làm lễ xin giờ mở cối. Đó là một giờ phút trang trọng và tôn nghiêm nhất diễn ra trong mỗi gia đình người Cao Lan.

Việc đón tết nguyên đán của người Cao Lan ở Bắc Giang là như vậy. Đó là sự gắn kết các thành viên trong mỗi gia đình, trong dòng tộc, và cả cộng đồng làng xã. Với người Cao Lan, từ xa xưa đến nay, tết nguyên đán không chỉ là sự ăn ngon, mặc đẹp mà ngày tết còn là dịp để mọi người đến với nhau gần hơn qua câu hát slịnh ca với những lời chúc mừng tốt đẹp bởi slịnh ca thsăn lèn (hát năm mới) là món ăn tinh thần không thể thiếu được của người Cao Lan ở Bắc Giang trong mỗi độ tết đến xuân về.

;?>