• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3409657
  • Số người đang xem: 28
  • Trong ngày: 4196
  • Trong tuần: 14066
  • Trong tháng: 114141
  • Trong năm: 3057434
Trang chủ

Giới thiệu tài liệu địa chí: Thần tích tỉnh Bắc Giang

( 18:20 | 23/03/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Đỗ Thị Thanh Thủy

Trong quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước, đã có biết bao những tấm gương anh hùng được nhân dân ghi tâm khắc cốt, sử sách lưu thơm, được ngàn đời thờ phụng ở các đền, đình, miếu. Họ trở thành thần ở các làng. Sự tích về các vị thần ấy được chép trong thần tích và được nhân dân gìn giữ cẩn thận.

Hiện nay, Bắc Giang còn giữ được nhiều các bản thần tích về các vị thần, được thờ phụng trong các ngôi đình, chùa, miếu ở các làng quê. Để giúp bạn đọc có thêm tư liệu nghiên cứu về lĩnh vực này, xin trân trọng giới thiệu tài liệu “Thần tích tỉnh Bắc Giang”. Tài liệu đã giới thiệu 4 bản thần tích tiêu biểu của tỉnh Bắc Giang, gồm 37 trang, do ông Nguyễn Kim Hương dịch từ các bản thần tích bằng tiếng Hán Nôm.

Phần mở đầu, là thần tích xã Thọ Xương, tổng Thọ Xương, phủ Lạng Giang, nói về một vị đại vương họ Việt, là công thần triều Lý, có công lao giúp nước nên được phong thần. Tương truyền, tại trang Cao Xá, huyện Thiên Phúc, trấn Nghệ An có một đôi vợ chồng làm nghề chèo thuyền bắt cá. Một hôm, hai vợ chồng bắt được một con rắn vàng chui vào lưới. Người vợ định vớt để xem thì con rắn cuộn lại nhảy lên mình người vợ. Ít lâu sau, người vợ có mang và sinh hạ được một người con trai khôi ngô tuấn tú, đặt tên là Minh. Do thời loạn lạc, gia đình ông đem con tìm đến nơi khác lập nghiệp. Một hôm, đến bến sông Nhật Đức (sông Thương), trang Thọ Xương, trấn Kinh Bắc thì tự nhiên trời đất mù mịt, sóng to gió lớn, thuyền không đi được. Tại trang Thọ Xương có vị lệnh trương là Nguyễn Công Quyền đã ra cứu vớt và sau đó nhận Minh làm con nuôi. Năm 23 tuổi, ông Minh đã nổi tiếng tài năng và sức khỏe hơn người xưng làm thần tử, mọi người đều quy phục. Vào năm Can Phù, có bọn giặc Chiêm kéo đến quấy nhiễu, cướp bóc, xâm lược đất đai. Ông đã chiêu tập gia thần các nơi đi dẹp giặc Chiêm giúp vua, giúp nước. Vua phong tước cho ông đến Đô thống đại vương và cho về cai quản trang Kinh Nhượng. Giặc Chiêm trước đây bị ông bức bách vẫn ôm mối hận, nhân lúc ông đi dò xét cơ mưu của giặc đã bị giặc vây hãm. Ông chạy đến trang Kinh Nhượng thì cởi bỏ mũ, tự nhiên trời mù mịt, mưa gió nổi lên, ông hóa thân ở đó. Nhân dân phường Thọ Xương với tư cách là đất thần tử, làm lễ an táng, dựng một ngôi đền miếu ở xứ Giang Tân, quanh năm phụng thờ hương khói (đền thờ Lều Văn Minh ở thôn Cung Nhượng, phường Thọ Xương, thành phố Bắc Giang được công nhận là di tích lịch sử văn hóa).

Phần thứ hai của tài liệu giới thiệu về thần tích xã Đa Mai, tổng Đa Mai, phủ Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Thần tích nói về hai vị công chúa triều Trần có nhiều công lao giúp nước. Truyền rằng:

Triều Trần Thái Tông, vua cùng hoàng hậu sinh hạ được Bảo Nương và Ngọc Nương, cả hai đều có nhan sắc tuyệt vời. Năm lên bảy, tám tuổi theo học đạo, chữ nghĩa khá thông, lại biết võ bị, giỏi giang không kém nam nhi. Khi trưởng thành, hai chị em thường đi chu du thiên hạ. Một hôm đến trang Đa Mỗi, huyện Yên Dũng đã cho dựng ngôi quán lá ở xứ Giang Tân, thuộc bản trang để nghỉ ngơi khi nhàn rỗi. Khoảng năm Thiên Ứng (lúc đó hai nàng khoảng 20 tuổi) giặc Ngô xâm lược nước ta. Hai nàng đã hiến kế giúp vua giết giặc  Hai nàng dụ tướng giặc đã say rượu lên thuyền, đục thủng từ trước, nửa đêm cho thuyền chìm, và cùng chết ở xứ Bản Giang. Các tướng quân của ta tiến quân vào đánh úp. Giặc không tướng chỉ đạo, chỉ trong một ngày đã bị dẹp yên. Thân thể hai nàng nổi lên trôi theo dòng nước đến xứ Giang Tân thì không trôi nữa. Vua sai làm lễ an táng tại nơi đó, mệnh cho dân trang Đa Mỗi xây dựng, tu bổ ngôi miếu thiêng ở xứ đó để phụng thờ.

Thần tích xã Thanh Vân, tổng Hoàng Vân, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang được tác giả giới thiệu trong phần 3 của tài liệu. Thần tích nói về ba vị đại vương là: công thần triều Duệ vương. Truyền rằng:

Ở động Lăng Sương, đạo Tây Sơn có hai anh em trai là Nguyễn Húy Khoan và Nguyễn Cao Hạnh lập gia đình đã lâu, ngoài 40 tuổi mà vẫn chưa có người nối dõi. Hai an hem lên núi Tân Lĩnh chơi và gặp một ông tiên. Tiên ông đã cứu giúp và ban phúc cho người vợ của anh sinh được một con trai, người vợ của em sinh đôi được hai con trai. Cả ba anh em đều rất thông minh, bạn bè kính phục gọi là thánh đồng giáng thế. Năm ba ông 15 tuổi thì cha mẹ qua đời. Ba ông lên núi Tản Lĩnh làm con nuôi vị Cao Sơn thần nữ họ Ma. Khi thần nữ hóa, đã để cho 3 ông cai quản núi Tản. Lúc bấy giờ, Duệ vương không có người nối dõi, chỉ có hai người con gái. Người thứ nhất là Tiên Dung đã gả cho Chử Đồng Tử, người thứ hai là Ngọc Hoa công chúa, xinh đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Nhân dịp vua mở cuộc thi tài kén rể, 3 ông đã xuống núi thi tài. Duệ vương thấy Tản Viên sơn thánh là người thứ nhất trong thiên hạ, liền gả công chúa và nhường ngôi cho. Tản viên đã từ chối; làm lễ rước công chúa về núi và cho Tả hữu khiên thần cùng Kỳ công ở lại giúp vua. Một hôm 3 ông xin vua được đi chơi phong thủy, đã đến xã Thanh Vân, huyện Hiệp Hòa. Ba ông thấy nơi đây núi sông hữu tình, nhân dân no đủ, phong tục thuần hậu, đã thiết lập nơi hành cung, xin vua cho lấy trang Thanh Vân làm dân hô nhi thần tử. Khi chúa Thục sang xâm lược bờ cõi, ba anh em đã lãnh đạo quân sĩ theo ba hướng cùng tấn công quân giặc và nhanh chóng giành được chiến thắng.Vua ban thưởng cho 3 anh em và các tướng sĩ, chuẩn cho trang Thanh Vân làm hộ nhi, ngày sau 3 ông đều được hưởng lễ thần. Ngày 10 tháng 9,  ba ông đều hóa trên núi Tản, vào một ngày gió mưa mù mịt, sấm sét ngang trời.

Lật giở các trang tiếp theo của tài liệu, chúng ta sẽ biết đến thần tích của xã Đông Lâm, tổng Mai Đình, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang. Thần tích nói về sự tích của hai vị đại vương, một vị công chúa dưới triều Trưng nữ vương. Tương truyền:

Vào cuối thời Hùng Vương, ở đất Long Biên có hai vơ chồng họ Đặng luôn làm điều nhân đức, nhưng ngoài 40 tuổi mà vẫn chưa có con. Họ đã nhận nuôi người cháu gái là Nương Diên, cha mẹ mất sớm. Một đêm, người vợ nằm mơ thấy xà tinh, sau đó có mang và sinh được hai người con trai tướng mạo khác thường, một người tên là Quang, người thứ hai tên là Tĩnh. Hai ông lớn lên đều thông tường tử sử, biết võ nghệ, các sĩ tử đều thán phục gọi là thánh đồng xuất thế. Sau khi cha mẹ qua đời, hai ông cùng Diên Nương đến bến sông thuộc trại Đông Lâm, huyện Hiệp Hòa làm nhà ở và dạy văn tự cho dân. Trong thời gian đó, Tô Định đem quân đến xâm chiếm Trung Nguyên. Hai ông cùng Nương Diên đứng lên kết nạp hào kiệt, giúp Trưng Trắc đánh giặc giữ nước.Quân Tô Định thua chạy, Trưng nữ khôi phục được bờ cõi nước Nam, lên ngôi Hoàng đế xưng là Trưng vương. Ở ngôi được 3 năm thì Mã Viện kéo đến xâm lược. Hai ông được lệnh đêm quân chống giữ cửa quan, nhưng quân Hán kéo đến rất đông, hai ông đã phải dẫn quân về hành tại Đông Lâm, nhưng quân địch vẫn tiếp tục vây hãm. Hai ông cùng Nương Diên đã thoát khỏi vòng vây, đến bến Lộ Bàng thì cùng nhảy xuống sông tự vẫn. Hôm đó là ngày 12 tháng 8, trong khoảnh khắc sóng lớn nổi cuồn cuộn, giao long kéo ra, quân Hán đều kinh sợ, bèn kéo đi. Sau khi hai ông cùng Diên Bình mất, trại Đông Lâm tu sửa miếu để phụng thờ

Ở Bắc Giang, trong các đền, miếu thờ thờ các vị thành hoàng khác nhau nhưng trong tín ngưỡng của nhân dân, thành hoàng là vị thần đại diện cho nhân dân, chứng kiến đời sống của nhân dân, ban phúc độ trì cho những người hiền lành và giáng họa trừng phạt những kẻ độc ác. Phong tục thờ cúng thành hoàng làng là một trong những phong tục thờ cúng thiêng liêng nhất được người dân Bắc Giang nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chung gìn giữ như một nét đẹp truyền thống. Phong tục đó là thiêng liêng, bất diệt bởi đã lưu giữ nét đẹp đạo lý ngàn đời của người Việt Nam truyền thống “ Uống nước nhớ nguồn”.

Xin trân trọng mời các bạn tìm đọc tài liệu “Thần tích tỉnh Bắc Giang” với ký hiệu SC.27 tại Kho Địa chí - Thư viện tỉnh để hiểu thêm về văn hóa, phong tục và tín ngưỡng của các địa phương trong tỉnh.

;?>