• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3756978
  • Số người đang xem: 44
  • Trong ngày: 4934
  • Trong tuần: 27330
  • Trong tháng: 461462
  • Trong năm: 3404755
Trang chủ

Giới thiệu tài liệu địa chí: Đình Thổ Hà

( 20:12 | 24/05/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Đỗ Thị Thanh Thủy

Đây là một tài liệu nghiên cứu về đình Thổ Hà, xã Vân Hà huyện Việt Yên – một di tích lịch sử lâu đời và nổi tiếng của Bắc Giang. Tài liệu được tác giả Phùng Ngọc Khê viết vào tháng 12 năm 1960, gồm 33 trang, khổ 20x30cm. Theo tài liệu, thì toàn bộ đình Thổ Hà được xây dựng trên một khu đất bằng, rộng khoảng 3000m2. Mặt chính của đình trông thẳng ra sông Nguyệt Đức (sông Cầu). Đình Thổ Hà được xây dựng vào thế kỷ 17 (năm 1686) và được Bộ Văn hoá - Thông tin quyết định công nhận là di tích cấp Quốc gia, theo Quyết định số 29/VH-QĐ ngày 13/01/1964.

Thông qua tài liệu “đình Thổ Hà”, bạn đọc sẽ biết đến vị thành hoàng làng là Thái thượng Lão quân. Theo thần tích của làng, ông là người phương Bắc sống vào thời An Dương Vương, họ Lý tên Đam (còn gọi là Lão Đam, Lao Tử). Ông có công giết giặc Xích Quỷ, có công mở trường dạy học ở làng. Ông được các triều đại phong kiến phong là Thượng Đẳng Thần và Thành Hoàng Thái Thượng, cho phép làng Thổ Hà lập miếu phụng thờ. Dân làng đã tôn ông làm thành hoàng, mong ông phù trợ cho cuộc sống của dân làng bình an, hạnh phúc.

Theo các văn bia và trên một số cấu kiện của kiến trúc có ghi thì đình Thổ Hà được khởi dựng vào năm 1685. Kiến trúc đình Thổ Hà rất đặc biệt, gồm 3 nếp, nhà là Tiền tế, Đại đình và Hậu cung.

Đại đình gồm 5 gian, 2 chái. Thành phần chịu lực chính là bộ khung gỗ, gồm 48 chiếc cột, trong đó có 8 cột cái, 16 cột quân và 24 cột hiên. Liên kết ngang của ba gian giữa là 4 bộ vì. Vì nóc làm theo kiểu giá chiêng. Vì nách làm theo kiểu chồng giường. Dọc theo lòng nhà, có ba hàng xà kép: xà thượng, xà trung và xà hạ. Giữa các hàng xà được bưng ván gió. Để mở rộng long, các nghệ nhân thời xưa đã đặt hai bộ vỉ lửng ở hai gian bên. Trên xà đùi, nối các cột cái và cột quân. Gian bên ở hai hồi, người ta đặt cột trốn, rồi gác bộ vì lên trên. Vì này làm theo kiểu trồng giường, các con giường được xếp chống lên nhau qua các đấu và được chạm trổ.

Tiền tế làm theo kiểu bốn mái cong, lợp ngói mũi hài, bờ nóc và bờ dải gắn hộp hình hoa chanh. Tiền tế gồm 3 gian 2 chái. Bộ khung được kết cấu bởi 4 hàng cột, thân cột được làm nhỏ mảnh. Hai vì nóc gian giữ làm theo kiểu giá chiêng. Hai vì nóc hai bên làm theo kiểu trồng giường. Vì nách gian giữa làm theo kiểu kẻ ngồi dưới, kẻ có bẩy đua ra đỡ mái hiên. Vì nách hai gian trái làm theo kiểu chồng giường.

Hậu cung gồm 3 gian, kiến trúc khá đơn giản. Vì nóc làm theo kiểu giá chiêng. Cấu tạo bộ vì giống với bộ vì của gian tiền tế. Trên các cấu kiện của hậu cung không có hình trang trí. Hậu cung làm theo kiểu “ tường hồi bít đốc”, hai hồi đắp hình hổ phù, bờ dải làm theo kiểu “long đình”. Đây là lối kiến trúc có niên đại muộn, phổ biến vào cuối thế kỷ XIX.

Cũng như các kiến trúc tôn giáo cổ khác, nghệ thuật trang trí ở đình Thổ Hà cũng chủ yếu trên chất liệu là gỗ. Kỹ thuật trang trí thể hiện phần lớn là được chạm trổ dưới mọi hình thức, do những hiệp thợ lành nghề nhiều kinh nghiệm thực hiện. Ngoài chạm trổ trên mái đình, các bức tường còn được trình bày một số trang trí gắn bằng đất nung hoặc đắp nổi bằng vôi vữa rất khéo

Trên bờ nóc đình Thổ Hà được gắn chạy dài hộp rỗng hoa chanh hình rồng hàng gạch, hai đầu bờ đắp hai guột đẹp cuốn cong vênh lưỡi liềm. Lui vào trong mới là đầu kìm kỳ lân phục, nét vây trên lưng cuộn xoáy ốc, hai hình kỳ lân được thể hiện đang cuốn nước.

Hiện nay, trong đình còn xót lại một số câu đối sơn son thiếp vàng treo trên cột và đặc biệt là bộ cửa võng lắp trước cung thờ. Gian giữa cửa võng được bố cục và thể hiện rất công phu, tỉ mỉ, tinh vi từng đường nét chạm trổ trên gỗ.

Đề tài trang trí ở đình Thổ Hà phần lớn đều là hình rồng, hình ghê, hoa lá…Riêng hình rồng đều được đặt ở chỗ cố định, như: đầu dư, đầu bảy, bức cốn, ván long…thể hiện sự hòa quện giữa trời và đất, giữa con người và thiên nhiên, tạo nên sự thiêng liêng của ngôi đình.

Với những đặc điểm trên, về kỹ thuật cũng như trang trí, đình Thổ Hà thực sự  là tiêu biểu cho nền nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc, hội họa cổ điển của dân tộc, từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII. Đình Thổ Hà xứng đáng là di sản văn hóa quý báu của tỉnh Bắc Giang nói riêng và của dân tộc Việt Nam nói chung.

Bạn đọc có nhu cầu nghiên cứu tài liệu “đình Thổ Hà”, có thể tìm đọc tại Kho địa chí - Thư viện tỉnh Bắc Giang, với ký hiệu SC.220.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

;?>