• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4490769
  • Số người đang xem: 21
  • Trong ngày: 5429
  • Trong tuần: 22061
  • Trong tháng: 658526
  • Trong năm: 4138546
Trang chủ

Tục thờ trâu trong một số lễ hội dân gian ở Bắc Giang

( 18:33 | 30/05/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Đồng Ngọc Dưỡng

Bắc Giang, miền đất có nền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước từ cổ xưa. Đã bao đời nay con trâu luôn gắn với đời sống của người nông dân Bắc Giang. Thành ngữ “con trâu là đầu cơ nghiệp” nói lên vị trí vai trò quan trọng của con trâu đối với người nông dân.

Truyền thuyết ở Việt Nam có sự tích hồ Trâu vàng - hồ Tây (Hà Nội). Giới cổ sinh học, khảo cổ học đã tìm thấy hóa thạch của loài trâu trong các hang động. Một số di tích khảo cổ học còn tìm thấy xương trâu, xương bò cách ngày nay trên dưới một vạn năm. Tượng trâu bằng đất nung được giới khảo cổ học tìm thấy trong di chỉ Đồng Đậu, cách đây hơn ba ngàn năm. Trên mặt trống đồng Bắc Lý (Hiệp Hòa) có chạm khắc hình ảnh hội đâm trâu của người Việt cổ.

Trong cuộc sống, con trâu và cây lúa gắn với nhau từ thời hoang dại cũng như từ lúc được con người thuần dưỡng. Trâu giúp người dân cày cấy, sản xuất, trâu kéo gỗ, kéo cày, trâu đánh giặc giữ nước….Trong tín ngưỡng nông nghiệp, hình ảnh con trâu còn thể hiện trên nhiều lĩnh vực. Chiếc sừng trâu gợi lên hình ảnh trăng lưỡi liềm, biểu tượng của nước trong trong tín ngưỡng nông nghiệp. Trong kinh nghiệm sản xuất, vào thời khắc đón giao thừa, xưa kia người dân còn đốt pháo. Ở thời điểm thiêng liêng ấy người ta ra xem trâu nằm hay trâu đứng, trâu ngoảnh đầu ra cửa hay vào trong để biết năm đó làm ăn có thuận lợi hay không. Trâu còn hiện diện trong tranh dân gian và trong điêu khắc gỗ đình làng thế kỷ 17, 18…Di tích kiến trúc nghệ thuật được xếp hạng cấp tỉnh, đình Khả Lý Hạ (Việt Yên) còn chạm khắc hình trâu trên cấu kiện gỗ ở cốn mê. Bức chạm trâu kéo cày ở Nghè Mẫu Sơn (Lục Nam) cũng là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc dân gian đẹp ở thế kỷ 17-18. Nhìn tổng thể, bức chạm giống như một bức tranh canh nông chi đồ thu nhỏ, mà điểm nhấn là người đàn ông lực điền vạm vỡ và con trâu đang cày ruộng…

Con trâu xuất hiện trong lễ hội dân gian với vai trò là vật tế lễ linh thiêng cũng phản ánh tín ngưỡng nông nghiệp của người nông dân. Ở Bắc Giang, từ xa xưa đã có tục tế trâu, thờ trâu trong các lễ hội truyền thống. Hội làng Phú Khê (Tân Yên) có lệ tế thần thành hoàng bằng trâu sống. Đền làng Phú Khê thờ Quận Công Nguyễn Công Luận, người có nhiều công lao với dân với nước. Ông có tiền của công đức cho làng xây dựng đình, chùa, được làng tạc bia ghi công và tôn làm hậu thần thờ trong đền. Ngày 10 tháng 11 âm lịch hàng năm, làng có lệ tế thần bằng trâu sống. Vào ngày sự lệ, làng chọn một con trâu đen dùng làm vật tế. Trâu tế được nuôi trong điều kiện đặc biệt và được làng tắm bằng nước gừng sạch sẽ. Khi tế, con trâu này được làng dắt ra phía trước cửa đình, đền, nơi có bia đá và phiến đá to, dùng làm bệ tế trâu. Trâu tế được dắt đi ba vòng quanh tấm bia đá. Dân làng đứng xung quanh làm lễ vái trâu và bia đá, tỏ lòng thành kính tưởng nhớ tới công lao của ông Nguyễn Công Luận.

Hội làng Nội Ninh (Việt Yên) cũng có tục tế thần bằng trâu sống. Làng Nội Ninh thờ Đức Thánh Tam Giang và thờ ông Phạm Đức Tiến, người có nhiều công lao với dân làng. Ngày hội lệ, làng chọn một con trâu sống làm vật tế thần. Trâu tế được buộc ở gốc đa phía trước cửa đình. Quan viên trong làng mặc trang phục tế truyền thống, đi vòng quanh trâu tế, làm lễ tế thần theo hiệu lệnh của quan cai đám. Lễ tế thần bằng trâu diễn ra trang nghiêm trước cửa đình làng. Lễ hội Thổ Hà (Việt Yên) lại có tục dùng bò tế thần. Bò tế thần được chọc tiết, làm sạch, lớp màng mỡ trắng phau trong bụng bò được phủ lên đỉnh đầu con bò, giống như đội chiếc khăn voan mỏng. Bò tế được đặt lên giá kiệu, trai làng trong trang phục truyền thống khiêng đi giữa đám rước tế trông thật đẹp mắt. Hội vùng Bo (Yên Thế) cũng có tục dùng bò tế thần. Ngày hội truyền thống, làng mổ một con bò vàng tuyền, phần nội tạng được bỏ ra ngoài, rồi nhét đầy rơm vào bụng khâu lại. Bò tế được đem thui sạch đặt ở tư thế quỳ. Khi làm lễ tế, bò được được đặt ở gian giữa cửa đình, đầu bò chầu vào hậu cung.

Như vậy, con trâu từ cuộc sống thực tế gắn với người dân nông nghiệp đã đi vào lĩnh vực văn hóa tinh thần tâm linh. Việc thờ trâu trong lễ hội dân gian ở Bắc Giang còn nói lên vị trí vai trò quan trọng của con trâu trong nền văn hóa cổ truyền của người dân Bắc Giang. Với vai trò ấy, trâu đã trở thành biểu tượng đi vào năm, tháng, ngày, giờ trong lịch mười hai con giáp của người dân Việt Nam.

;?>