• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4491144
  • Số người đang xem: 21
  • Trong ngày: 5804
  • Trong tuần: 22436
  • Trong tháng: 658901
  • Trong năm: 4138921
Trang chủ

Văn hóa phi vật thể Bắc Giang - đôi điều tản mạn

( 18:40 | 27/06/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Giang Kế Nhân

Xin nói ngay rằng,  tôi vốn không am hiểu lắm về văn hoá. Những điều tôi viết dưới đây về văn hoá phi vật thể chỉ xuất phát từ lòng yêu văn hoá của tỉnh nhà qua, những con người trong ngành Văn hoá mà tôi rất ngưỡng mộ. Nói trước vậy để có điều gì tôi suy nghĩ, trình bày còn bất cập sẽ mong được bạn đọc cảm thông.

Khái niệm Văn hoá phi vật thể là rất rộng và phong phú: tiếng nói, chữ viết, ngữ văn truyền miệng, tác phẩm văn học - nghệ thuật, diễn xướng dân gian, nếp sống, lễ hội, khoa học dân gian, văn hoá ẩm thực… Ở bài viết này chỉ nhắc chút ít về dân ca, lễ hội, tác phẩm văn học nghệ thuật.

Ngành Văn hoá Hà Bắc (Bắc Ninh, Bắc Giang) trước đây có một cán bộ cực kỳ tâm huyết, một điển hình ngời sáng về nghiên cứu dân gian Quan họ. Đó là nhạc sỹ Hồng Thao. Ông là người Hà Nội, vậy mà nhiều năm điền dã vùng núi Tây Bắc để tìm hiểu dân ca của đồng bào dân tộc thiểu số, lại là người lăn lộn với các vùng quê Bắc Ninh để sưu tầm, ký âm dân ca Quan họ. Ông là một trong những chuyên gia đầu ngành ít ỏi của cả nước về Quan họ Bắc Ninh. Bắc Giang, theo số liệu công bố mới nhất, có 18 làng Quan họ. Số liệu này có được là nhờ một cuộc khảo sát quy mô ở các làng Bắc sông Cầu. Điều rất mừng là dân ca Quan họ đã thực sự phục hồi và phát triển - đặc biệt ở huyện Việt Yên.

Theo tôi được biết những năm 60 của thế kỷ trước các nhà nghiên cứu chỉ công bố có 49 làng Quan họ, hầu hết là của tỉnh Bắc Ninh. Do nhiều nguyên nhân, trong đó có điều kiện đi thâm nhập thực tế và hoàn cảnh chiến tranh, mà nhiều làng Quan họ của Bắc Giang bị quên lãng. Cái tên gọi Quan họ Bắc Ninh có thời xa xưa, không phải chỉ vì xuất phát từ những làng ven sông ở các vùng đồng bằng châu thổ có tính chất địa - văn hoá mà vì tỉnh Bắc Ninh thời nhà Nguyễn là rất rộng dài, bao gồm cả tỉnh Bắc Giang và một phần ngày nay. Tỉnh Bắc Giang ra đời (1895) nhưng dân ca Quan họ vẫn là tên gọi Bắc Ninh. Đấy là sức sống của dân ca có hàng mấy trăm năm, không ai xoá bỏ được, chỉ đáng tiếc là chúng ta đã để quá lâu không giải thích rõ ràng để nhân dân Hà Bắc và đồng bào cả nước hiểu, Quan họ Bắc Ninh chính là Quan họ của cả Bắc Ninh và Bắc Giang. Đến bây giờ vẫn còn nhiều người cho rằng Quan họ Bắc Ninh là của riêng tỉnh Bắc Ninh! Nên chăng xưng danh là Quan họ Kinh Bắc? Gọi  thế có lẽ đúng hơn vì Quan họ ở cả Bắc Ninh, Bắc Giang và nhiều tỉnh thành lân cận. Kinh Bắc thời xưa là vùng đất rộng lớn mà Bắc Ninh, Bắc Giang là địa phận chủ yếu. Chúng ta có nên nhân rộng dân ca Quan họ trong tỉnh - chí ít là các làng ở vùng đồng bằng ven sông? Ở Bắc Ninh có cách làm rất hay để phát triển Quan họ. Ngoài việc có lớp dạy Quan họ ở Trường Văn hoá - Nghệ thuật tỉnh, họ còn tổ chức thi hát Quan họ hàng tuần trên Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh. Cách làm ấy rất đáng để chúng ta suy ngẫm.

Bắc Giang là tỉnh miền núi với 8 dân tộc, đông nhất vẫn là người Kinh. Các dân tộc ít người Nùng, Tày, Dao, Cao Lan, Sán Chí… do nhiều nguyên nhân, trong đó có việc số lượng ít, sống rải rác, sống đan xen cùng với người Kinh trong một địa bàn, đang mất dần hoặc phai mờ những tập tục, lễ hội, lễ nghi, ngữ văn của dân tộc mình. Có lẽ cần phải xây dựng nhiều điểm Văn hoá phi vật thể để nhân rộng ra từng vùng cho mỗi dân tộc. Với điều kiện kinh tế cũng như đội ngũ cán bộ còn hạn hẹp, chưa đủ sức, chúng ta nên chọn lọc từng loại hình, ví dụ tập trung lễ hội hoặc trang phục, ngôn ngữ… Tôi có dịp lên một số xã, huyện ở vùng núi Tây Bắc. Điều làm tôi ngỡ ngàng và khâm phục là ở nhiều công sở, các cán bộ, nhân viên là dân tộc ít người đều ăn mặc theo dân tộc họ. Cũng có nơi người ta cải tiến trang phục cho gọn và đẹp hơn nhưng vẫn giữ được đặc tính dân tộc.

Tôi được biết tỉnh ta dẫn đầu cả nước về xuất bản sách Văn hoá phi vật thể. Đó là niềm tự hào của Văn hoá tỉnh nhà. Những cuốn sách đó khá kỳ công, thực sự chất lượng. Chúng ta có nhiều tác giả đầy năng lực và tâm huyết như: Ngô Văn Trụ, Nguyễn Xuân Cần, Trần Văn Lạng, Nguyễn Thu Minh, Trần Quốc Thịnh, Nguyễn Văn Phong… Ông Trần Quốc Thịnh là tấm gương sáng về tuổi cao, chí khí cao. Dẫu gần tuổi 80, ông vẫn miệt mài sưu tầm, giới thiệu văn hoá làng - đặc biệt là truyện cười. Đến nay, ông đã có chừng hai chục đầu sách, nhiều cuốn dày trên dưới nghìn trang. Theo tôi, chúng ta cần biên soạn cô đọng cuốn sách Văn hoá tỉnh nhà (vật thể và phi vật thể) để đưa vào giảng dạy ở nhà trường trong phần ngoại khoá.

Trên đây chỉ là một vài suy nghĩ cá nhân về đôi ba loại hình Văn hoá phi vật thể ở tỉnh ta. Đi sâu vào từng loại hình rất cần nhiều ý kiến đóng góp của các nhà chuyên môn cũng như đông đảo quần chúng - đặc biệt là của cán bộ, nhân dân ở từng địa phương, nhất là ở thôn, bản. Có vậy đề án phát triển Văn hoá đã và đang tiến hành mới nâng cao hiệu quả và thực sự phát huy tích cực vào công cuộc xây dựng Văn hoá tỉnh nhà có tính riêng biệt trong nền Văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

;?>