• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3409518
  • Số người đang xem: 28
  • Trong ngày: 4057
  • Trong tuần: 13927
  • Trong tháng: 114002
  • Trong năm: 3057295
Trang chủ

Thăm ngôi cổ tự bên dòng sông Cầu

( 17:55 | 20/12/2011 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Thù Cốc là một làng quê thuần hậu, cổ kính nằm ôm sát bên dòng sông Cầu thơ mộng. Trong quá trình hình thành, xây dựng bảo vệ đất nước, dòng sông này đã đi vào huyền thoại của xứ Kinh Bắc với chiến thắng vang dội, lẫy lừng trong lịch sử trên chiến tuyến Như Nguyệt. Qua bao thời gian đến nay, làng quê ấy vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp. Tiêu biểu là những di sản văn hóa vật thể quý giá, trong đó có ngôi cổ tự bên dòng sông Cầu.

Theo nguồn tư liệu Hán Nôm còn lại ở chùa cho biết, chùa Thù Cốc còn có tên chữ là “Tường Vân tự”. Theo nghĩa Hán Việt “Tường Vân” tức là: Đám mây mang ý nghĩa tốt lành. Người xưa khi xây dựng muốn gọi tên chùa “Tường Vân” để cầu mong những điều tốt lành, những điều phúc lớn tựa như đám mây bao trùm lên khắp mọi nhà, mang điềm lành đến cho mọi người.

Theo lời kể của các cụ cao niên và căn cứ vào những tài liệu hiện vật hiện còn ở di tích cho thấy, chùa Tường Vân được khởi dựng từ thời Lê Trung Hưng (thế kỳ XVIII) trên một địa thế đẹp thuộc địa phận xã Thù Cốc, huyện Hiệp Hòa, phủ Thiên Phúc. Khi mới xây dựng chùa có quy mô to đẹp bề thế với bố cục mặt bằng theo kiểu nội công ngoại quốc gồm: Tiền đường 5 gian 2 chái, thượng điện 3 gian. Phía sau là nhà tổ, nhà mẫu, hai bên là 2 dãy xảo xá (1 dãy nhà cho tăng ở, 1 dãy nhà cho khách nghỉ và sắp lễ). Riêng tòa tiền đường có gác chuông theo kiểu chồng diêm 8 mái nhô cao hẳn lên dùng để treo chuông khiến ngôi chùa càng thêm phần uy nghi độc đáo. Theo tấm bia “Cổ am Tường Vân nhị tự sùng tự bi” (Bia ghi việc trùng tu chùa cổ Tường Vân lần thứ hai) cho biết, vào thời Nguyễn chùa Tường Vân đã được tu sửa lớn lần thứ 2 với các công việc như: Tạo đúc chuông, làm tòa Cửu long, đúc tượng Thánh Hiền, Đức Chúa… với sự hưng công của rất nhiều gia đình trong và ngoài vùng cho ngôi cổ tự thêm phần tố hảo.

Hiện nay chùa Tường Vân tọa lạc trên một khuôn viên rộng đẹp ở địa phận thôn Thù Cốc, xã Hòa Sơn, huyện Hiệp Hòa. Chùa xây mặt nhìn về hướng Đông Nam, phía trước là cánh đồng màu mỡ. Xa xa trước mặt là ngọn núi Y Sơn, một ngọn núi cao, đẹp nhất vùng Hiệp Hoà đã đi sâu vào lịch sử dựng nước, giữ nước của dân tộc ta với huyền thoại về Đức Hùng Linh Công. Sau lưng là con đê chắn bao bọc và dòng sông Cầu nên thơ uốn lượn chảy qua tạo một khung cảnh “sơn thủy hữu tình” đẹp nao lòng du khách mỗi khi có dịp qua đây. Bên cạnh chùa là ngôi đình làng tạo thành một quần thể di tích lớn - một trung tâm sinh hoạt văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư nơi đây.

Nhìn tổng thể, chùa có bố cục mặt bằng theo kiểu hình chữ công, gồm: Tòa tiền đường 3 gian 2 dĩ, tòa thượng điện 3 gian, phía sau nhà tổ 3 gian. Tòa tiền đường 3 gian 2 dĩ mái chồng diêm. Tầng mái thứ hai tạo thành 4 mái đao cong, bờ nóc, bờ chảy đắp trang trí hình hoa chan. Tầng mái thứ nhất xây bình đầu bít đốc, bờ nóc lợp ngói, bờ chảy phủ vữa, mái trước xây kiểu tam sơn cột đồng trụ. Kết cấu kiến trúc trong tòa tiền đường được tạo bởi 4 vì. Hai vì mái giữa cột cao hẳn lên để đỡ lấy tầng mái thứ hai, 2 vì này được tạo thành những mảng cốn mê. Hai vì mái bên tạo theo kiểu chồng giường giá chiêng. Tòa tiền đường hiện còn bảo lưu được những nét kiến trúc nghệ thuật khá đặc sắc thể hiện trên các câu đầu, đầu bảy, các mảng cốn mê với các đề tài truyền thống như: Hình hoa lá, vân mây, bộ tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai), hình linh thú và sóng nước mang đặc trưng phong cách thời Nguyễn.

Trong chùa hiện còn lưu giữ được nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị như: Biển gỗ, bia đá ghi việc tôn lập Hậu ở chốn cửa Thiền niên đại thời Nguyễn (Thành Thái thứ 3, 1891); bia ghi việc trùng tu chùa cổ Tường Vân lần thứ 2 và các bức hoành phi; câu đối có nội dung ca ngợi đạo Phật và cảnh đẹp của quê hương vùng núi Y Sơn cùng hệ thống bát hương cổ, tranh gỗ và hệ thống tượng Phật tương đối đầy đủ đều có niên đại thời Lê - Nguyễn. Đó chính là những nguồn tư liệu quý hiếm, có giá trị trong việc tìm hiểu lịch sử, kiến trúc nghệ thuật và văn hoá của người dân nơi đây trong lịch sử.

Ngoài những giá trị về mặt kiến trúc nghệ thuật, chùa Tường Vân còn là nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử của nhân dân Hoà Sơn nói riêng và Hiệp Hoà nói chung trong các thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Tiêu biểu trong những năm kháng chiến chống Pháp, chùa Tường Vân đã đóng góp công lao lớn vào chiến thắng giành độc lập của dân tộc. Đó là vào năm 1945 chùa Tường Vân là nơi tập trung lực lượng dân quân tự vệ để chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền. Năm 1947, chuông và khánh của chùa được dân làng đem đúc đạn phục vụ kháng chiến chống Pháp. Giai đoạn năm 1947 – 1950, chùa là nơi cất giấu lương thực, đạn dược phục vụ cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Sang đến thời kỳ chiến tranh chống đế quốc Mỹ, chùa là nơi chứng kiến bao người con của quê hương anh hùng đã không quản ngại khó khăn lên đường nhập ngũ vì tiền tuyến miền Nam với khẩu hiệu "thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người" tất cả vì miền Nam thân yêu.

Hàng năm cứ vào ngày lễ Thượng nguyên tháng Giêng, tại khu vực chùa Tường Vân và cụm di tích đền, chùa Y Sơn, dân làng lại cùng nhau tổ chức lễ hội. Những năm "phong đăng hoà cốc" hoặc theo định kỳ 3 năm một lần, dân làng lại tổ chức lễ hội vùng thật long trọng trong 3 ngày 15, 16, 17 tháng Giêng. Trong lễ hội có tổ chức các nghi thức tế lễ truyền thống mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc mà không phải vùng quê nào cũng có được như: Nghi thức lễ rún, rước kiệu, rước nồi hương, rước cờ, quạt bằng ngà, chiêng chống, ngựa thần, bông giò … từ đền Y Sơn sang chùa và ngược lại. Sau khi làm thủ tục tế lễ xong, tại sân chùa diễn ra các trò chơi dân gian độc đáo thu hút rất đông khách thập phương đến dự hội thăm quan như: Kéo chữ, khám tượng, đánh đu, nhảy phỗng, cờ người, vật, hát chèo…. Với những giá trị lịch sử và nét văn hoá truyền thống tốt đẹp, độc đáo, chùa Tường Vân xứng đáng là một di sản văn hoá vật thể tiêu biểu của vùng đất Hiệp Hoà nói riêng và Bắc Giang nói chung; góp phần làm giàu thêm cho kho tàng di sản văn hoá Bắc Giang cũng như kho tàng di sản văn hoá dân tộc.

Chính vì vậy, việc tìm hiểu giới thiệu về ngôi chùa cổ Tường Vân cũng là giới thiệu một địa chỉ du lịch văn hoá - thắng cảnh độc đáo, hấp dẫn đối với nhân dân trong và ngoài tỉnh Bắc Giang mỗi khi có dịp về thăm Hiệp Hoà; góp phần giáo dục các thế hệ hôm nay và mai sau phải biết gìn giữ, bảo vệ những giá trị văn hoá tốt đẹp mà ông cha để lại; cùng nhau góp sức phát triển du lịch văn hóa, khai thác các tiềm năng của địa phương hiện nay.

Phùng Thị Mai Anh

;?>