• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3927231
  • Số người đang xem: 16
  • Trong ngày: 4629
  • Trong tuần: 13741
  • Trong tháng: 94988
  • Trong năm: 3575008
Trang chủ

Đình Bằng Cục – một di tích kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu của Tân Yên

( 18:45 | 16/01/2012 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Tân Yên là một miền đất cổ còn bảo lưu được nhiều giá trị văn hóa truyền thống quý báu. Nó được kết tinh bởi các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng của địa phương. Trong đó có hệ thống các di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc nghệ thuật phản ánh một thời kỳ lịch sử hào hùng của vùng đất, con người Tân Yên. Một trong những di tích tiêu biểu phải nhắc đến đó là đình Bằng Cục, một ngôi đình có những nét kiến trúc đẹp nổi tiếng của vùng đất Tân Yên xưa cũng như nay. Căn cứ vào nguồn tư liệu, hiện vật có trong di tích cho thấy, đình Bằng Cục là công trình kiến trúc cổ được khởi dựng từ thời Lê (thế kỷ XVII) và đã được trùng tu, tôn tạo vào thời Nguyễn và các giai đoạn sau này cho thêm phần tố hảo làm nơi thờ tự, sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của nhân dân trong vùng. Đây là một điều đáng quý không phải vùng đất nào cũng có được.

Trước đây, đình Bằng Cục thuộc xã Bằng Cục, tổng Ngọc Cục, phủ Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Nay di tích thuộc thôn Bằng Cục, xã Ngọc Châu, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang. Từ thành phố Bắc Giang qua cầu sông Thương rẽ phải theo đường tỉnh lộ 398 đi 15km đến thị trấn Cao Thượng. Từ thị trấn Cao Thượng theo đường tỉnh lộ 295 về phía Tây 6km, qua cầu Xi rẽ phải đến UBND xã Ngọc Châu. Từ đây theo đường liên xã chừng 3km nữa là tới đình Bằng Cục.

Tới đây, du khách thật ngỡ ngàng trước một công trình di tích có quy mô đồ sộ nổi lên giữa một vùng quê trù phú. Đình tọa lạc trên một khuôn viên rộng đẹp thoáng đãng ở trung tâm của làng Bằng Cục. Liền ngay sau đình là ngôi chùa làng tạo quần thể di tích theo lối “tiền thần hậu Phật”. Bố cục mặt bằng đình được làm theo lối chữ nhất gồm 1 toà đại đình 3 gian 2 chái, 4 mái đao cong. Mặt đình ngoảnh nhìn về hướng Nam ghé Đông. Trước đình là một sân gạch rộng, sạch sẽ tạo một không gian thoáng đẹp cho di tích. Tường đình xây gạch chỉ, mái lợp ngói mũi, bờ nóc xây gạch phủ vữa, bờ chảy lợp ngói bò. Trên chính giữa bờ nóc có đắp trang trí đề tài “lưỡng long chầu nhật”. Hai đầu hồi bờ nóc là hình ảnh 2 con sấu đuôi vểnh tít, miệng há rộng ngậm vào bờ đao. Hai đầu hồi trái phía trước đình xây 2 cột đồng trụ, trên đắp đôi nghê đang châu đầu vào nhau. Nối giữa 2 hồi chái đình và cột đồng trụ là bức bình phong, trên mỗi bức có đắp nổi tượng võ sỹ mình mặc áo giáp, tay cầm đao đứng uy nghiêm. Phía trước 2 gian chái xây gạch chỉ, đắp trang trí hình rồng, hổ và trổ các ô thoáng hình chữ nhật để lấy ánh sáng cho nội đình. Ba gian giữa tường phía trước được xây thụt vào bên trong để tạo cửa và hàng hiên nhỏ. Vào bên trong, nền đình lát gạch vuông. Các cấu kiện chịu lực bên trong đình Bằng Cục đều được làm bằng gỗ lim và gỗ tứ thiết chắc khoẻ, với tổng số 6 vì, mỗi vì 6 hàng chân cột. Bốn vì giữa có kết cấu theo kiểu vì kèo trụ chốn, kẻ chàng. Hai vì hồi có kết cấu kiểu ván mê, kẻ chàng. Giữa các vì được liên kết liên hoàn bằng hệ thống xà thượng, xà trung, xà hạ, hệ thống hoành mái, dui, mè. Trên vì nóc của 4 vì giữa, tại điểm giao giữa kèo nóc và câu đầu được trang trí đôi rồng mình uốn hình chữ S, miệng ngậm ngọc chầu vào trụ chốn. Các đầu dư gian giữa được chạm lộng hình rồng miệng ngậm ngọc, mắt mở to, các tua mắt và râu bay ngược ra phía sau. Đầu kẻ hiên trước, sau và kẻ gian chái được chạm hình rồng ổ với trung tâm là một đầu rồng lớn miệng há rộng ngậm vào tàu mái, bao quanh là các chú rồng con ẩn hiện trong hệ thống đao mác như đang nô đùa.

Đình Bằng Cục không có hậu cung như các ngôi đình khác trong vùng mà chúng ta thường gặp. Nơi thờ tự của đình được làm theo lối thượng cung, đặt tại gian giữa nơi trang trọng nhất trong đình. Ở hai gian bên hồi, sàn đình được bưng ván và lát gỗ. Trước thượng cung tạo ban thờ rộng 1m và thấp hơn thượng cung 35cm. Có thể nói, ban thờ và thượng cung đình Bằng Cục là nơi hội tụ những giá trị điêu khắc tinh tế nhất, độc đáo nhất của ngôi đình: Phía trước ban thờ là bức cửa võng chạm kín hình rồng, lân. Trung tâm của bức cửa võng là đề tài lưỡng long chầu nhật. Hình ảnh mặt trời ở đây đã được cách điệu hoá thành mặt rồng đang nhìn chính diện. Hai bên cửa võng là hình ảnh rồng cưỡi lân nhìn thật ngộ nghĩnh. Hai đầu dư của ban thờ được chạm hình đầu rồng miệng ngậm ngọc, râu và đao mắt bay ngược về phía sau. Trên hai đầu dư ban thờ là hình ảnh tiên nữ cưỡi rồng. Bao quanh phía trước thượng cung được chạm kín rồng ở nhiều tư thế khác nhau. Chính giữa là hình ảnh rồng chầu mặt trời. Cũng như bức cửa võng ban thờ phía dưới, hình mặt trời ở đây được cách điệu hoá thành hình rồng đang nhìn chính diện, hay hình tròn xoáy âm dương. Trên mình và phía sau các rồng lớn là hình ảnh long mã miệng ngậm ngọc đang chạy nhảy vui đùa.

Trên hệ thống ván bưng hai hồi thượng cung được chạm kín hình ảnh tiên nữ cưỡi rồng. Quan sát có thể thấy, mỗi ván bưng là hai bức tranh tách biệt rõ ràng, được ngăn cách bằng một gờ chỉ nổi chạy ngang. Trung tâm của bức chạm là hình ảnh tiên nữ đang cưỡi trên mình con rồng lớn. Tiên nữ đầu đội vương miện diềm cánh sen, giữa là hình hoa thị gắn hạt ngọc minh châu, hai bên có hai dải dây tết tròn buông xuống hai bờ vai. Các tiên nữ có khuôn mặt tròn trịa, đầy đặn, mũi nở, miệng mím hờ. Con rồng chở tiên nữ được chạm chính diện, tai to, mắt lồi, mũi nở, miệng há rộng, đao mắt bay ngược sang hai bên, bao quanh hình ảnh tiên nữ cưỡi rồng có rất nhiều rồng lớn, nhỏ ở nhiều tư thế khác nhau ẩn hiện trong hệ thống đao mác hướng về. Mặc dù cùng chung một đề tài thể hiện, song không bức chạm nào giống bức chạm nào, mỗi bức chạm có cách thể hiện riêng làm nên tính đa dạng cho đề tài thể hiện. Tất cả hàng ngang, hàng dọc với các mảng điêu khắc nghệ thuật tinh tế, điêu luyện đã tôn đình Bằng Cục trở thành một bảo tàng kiến trúc mỹ thuật điển hình thời Lê Trung Hưng (cuối thế kỷ XVII).

Ngoài những mảng trang trí, chạm khắc đẹp, tinh xảo thể hiện tài năng khéo léo của người nghệ nhân xưa, trong đình còn bảo lưu nhiều tài liệu hiện vật cổ như: 3 bát hương gốm Phù Lãng thế kỷ XIX, 1 đòn kiệu gỗ thời Nguyễn, 1 bài vị thờ gỗ thời Nguyễn. Trên bài vị có đề 6 chữ Hán “Cao Sơn - Quý Minh Đại vương”. Qua nội dung bài vị cho biết, đình Bằng Cục tôn thờ đức thánh Cao Sơn-Quý Minh. Hai ông vốn là thuộc tướng thời vua Hùng thứ 18. Các ông đã có công giúp Hùng Duệ Vương phá tan giặc Thục đến xâm lăng giang sơn họ Hùng, mang lại bình yên cho đất nước, cho nhân dân. Công lao của các ông đã được các sử thần xưa biên ghi trong quốc sử, trong ngọc phả, thần tích, sắc cho nhân dân nhiều nơi lập đình, đền phụng thờ.

Bên cạnh những giá trị lớn về mặt kiến trúc nghệ thuật, đình Bằng Cục còn là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch quan trọng trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc; là trung tâm sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Hằng năm hội đình được tổ chức vào ngày 12 tháng Giêng với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao truyền thống mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc Việt.

Với tất cả những gì còn bảo lưu được trong ngôi đình Bằng Cục có thể nói, cùng với hệ thống các di tích trong vùng, trong tương lai đình Bằng Cục sẽ trở thành địa điểm du lịch văn hoá hấp dẫn du khách tìm đến thăm quan, nghiên cứu. /.

Huyền Ngọc

;?>