• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4315508
  • Số người đang xem: 20
  • Trong ngày: 1103
  • Trong tuần: 12216
  • Trong tháng: 483265
  • Trong năm: 3963285
Trang chủ

Đình Hoàng Mai và truyền thuyết về Thiều Dương công chúa

( 18:08 | 19/01/2012 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Di tích đình Hoàng Mai nằm cách trung tâm thành phố Bắc Giang khoảng 10km về phía Tây Nam. Từ thành phố Bắc Giang xuôi theo đường quốc lộ 1A cũ đến Bưu điện phố Sen Hồ rẽ trái khoảng 1km là tới di tích.

Khu di tích lịch sử-văn hoá đình Hoàng Mai là một trung tâm văn hoá tiêu biểu ở làng xã Hoàng Mai nói riêng và Bắc Giang nói chung, di tích này là minh chứng quan trọng phản ánh về truyền thống yêu nước và lòng căm thù giặc sâu sắc của nhân dân địa phương. Đồng thời, đình Hoàng Mai còn là nơi thờ tự Thiều Dương công chúa (con gái thứ 8 của vua Lê Thánh Tông-một vị vua anh minh, tài đức vẹn toàn trong những năm 1460-1497) và chồng bà (là Phạm Đức Hoá, con trai của Phạm Đình Liêu-một vị tướng bình Ngô khai quốc công thần của Lê Lợi đã có nhiều công lao với dân với nước ở thế kỷ 15).

Đình Hoàng Mai được xây dựng vào cuối thời Lê đầu thời Nguyễn. Trong kháng chiến chống Pháp, thực hiện chiến thuật rút lui, phòng ngự đình Hoàng Mai đã bị tiêu thổ kháng chiến. Năm 1949, đình được nhân dân sửa chữa, tu tạo lại, làm nơi thờ cúng tôn nghiêm với những nghi lễ trọng thể, thành kính vị Thành Hoàng của làng mình. Trải qua các giai đoạn lịch sử, mặc dù chịu không ít sự phá hoại của thiên nhiên và giặc giã, đình làng đã được bảo vệ, trùng tu tôn tạo, một biểu hiện tập trung và sinh động truyền thống tốt đẹp của người Hoàng Mai luôn thành kính thờ phụng nhớ ơn những người có công với làng với nước. Đó là truyền thống đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Ăn quả nhớ người trồng cây” của người Hoàng Mai nói riêng và của dân tộc ta nói chung.

Đình Hoàng Mai được xây dựng trên khu đất cao ở phía Đông Bắc làng Hoàng Mai, nhìn về hướng Nam; phía trước là ao đình-dấu tích của dòng sông cổ đã một thời tấp nập trên bến dưới thuyền, từ bến này bước lên cổng đình cao to, có cây thị cổ thụ xum xuê trùm bóng mát làm tăng thêm vẻ cổ kính của công trình. Cổng đình xây kiểu tam môn, nay chỉ còn toà cửa giữa, xây gạch lên theo kiểu 4 mái, có hình ngói giả (ngói ống), 4 đầu mái có đắp 4 đao cong vút thanh thoát. Phía mặt trước cổng đắp nổi 3 chữ Hán "Hoàng Mai đình", mặt sau cùng 3 chữ Hán "Bính Tuất niên", cho biết toà cổng tam môn của đình Hoàng Mai được dựng vào năm 1946. Qua sân lát gạch rợp bóng mát của cây thị là đến toà đại đình gồm 7 gian, xây gạch, lợp ngói, kết cấu khung mái bằng gỗ theo kiểu kẻ truyền, trụ cốn. Hai vì thuận có các bức cốn chạm khắc các chủ đề rồng, hoa lá cách điệu… Kết cấu kiến trúc và nghệ thuật chạm khắc, trang trí ở đình Hoàng Mai thể hiện tài nghệ khéo léo đến điêu luyện của những nghệ nhân dân gian xưa.

Phần thờ tự đặt trong toà hậu cung gồm 3 gian chạy dọc, theo kiểu thức kiến trúc hình chuôi vồ truyền thống. Các đồ thờ tự tôn nghiêm của ngôi đình xưa vẫn còn được lưu giữ cẩn thận như: Ngai, mâm thờ, cây nến, cây đèn, lộc bình, bình hương sành… Đó là những đồ vật quý, được chế tác tinh xảo, tài nghệ, di tồn của di tích đình Hoàng Mai cổ kính, đáng chú ý là chiếc bình hương sành, phía mặt ngoài đắp hình rồng, mặt hổ phù, hình rồng khá đẹp, một phía có khắc 4 chữ: "Hoàng Mai xã đình". Nhiều đồ thờ, các đồ thần khí như siêu đao bát bửu đều khắc chữ "Hoàng Mai xã đình", chứng tỏ đình xưa thật đồ sộ và các đồ thờ tự được chế tác rất công phu, ý thức bảo vệ cổ vật của nhân dân địa phương rất được coi trọng. Đặc biệt, trong đình còn có bức đại tự, bản khắc bản ngọc phả bằng gỗ có niên đại "Khải Định tứ niên"(1919) được treo trang nghiêm ở vị trí trang trọng của đình, nội dung bản ngọc phả cho biết đình là nơi thờ tự Công chúa Thiều Dương. Tất cả các cổ vật quý giá này là những nguồn tài liệu lịch sử quan trọng giúp cho việc tìm hiểu, nghiên cứu các vị thần được thờ ở đình làng và lịch sử làng Hoàng Mai nói riêng và của Bắc Giang nói chung được dễ dàng và thuận lợi.

Văn bản chữ Hán hiện còn lưu ở đình Hoàng Mai là "Ngọc Phả thôn Hoàng Mai". Đây là nguồn tài liệu văn tự cổ chép lại cuốn “Ngọc phả các vị công thần” của Bộ lễ triều nhà Lê. Cuốn Ngọc phả này do quan Hàn Lâm Đông các học sỹ là Nguyễn Bính phụng soạn vào năm Hồng Phúc nguyên niên (1572), sau được quan Quản giám bách thần, Tri diệu hùng lĩnh Thiếu Khanh là Nguyễn Hiền sao lại vào năm Vĩnh Hựu năm thứ ba (1737). Văn bản còn lưu giữ ở Hoàng Mai là tài liệu được sao lục lại vào năm Duy Tân thứ ba (1909), trong đó có cả sắc phong của các triều vua: Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân; tất cả 5 đạo sắc này đều phong tặng Thiều Dương công chúa là Thành hoàng làng. Đó là những nguồn tài liệu văn tự quý giá, là cơ sở đáng tin cậy để tìm hiểu về Thiều Dương công chúa, đồng thời kết hợp với các nguồn tài liệu khác như: Hoành phi, câu đối, văn tế, những nơi tôn thờ trang nghiêm như đình-đền-chùa… cho biết truyền tích về Thiều Dương công chúa như sau:

Thiều Dương công chúa là con gái thứ 8 của vua Lê Thánh Tông-một vị vua anh minh và tài đức vẹn toàn, đã có công lớn trong việc kinh bang đất nước, đưa triều Lê phát triển cường thịnh. Nhà vua cùng hoàng hậu sinh công chúa Thiều Dương vào ngày mồng 9 tháng 4 năm Kỷ Mùi (1439) và đặt tên là Thiều Dương, công chúa có diện mạo sáng đẹp như hoa, mắt phượng mày ngài, môi đỏ tựa son, da trắng như phấn, dáng đi yểu điệu, nhan sắc đẹp tuyệt trần, khác hẳn người thường. Đến năm 17 tuổi, Thiều Dương tài sắc hơn cả những người con gái của vua Nghiêu, vua Thuấn; nhà vua bèn kén chồng cho con nhưng nàng không nghe, nàng xin phép vua cha cho đi chu du thiên hạ. Yêu quý con gái, nhà vua bằng lòng cho Thiều Dương lên đường du ngoạn, đến địa phận Hoàng Mai, nàng thấy người dân ở đây có phong tục thuần hậu, lại có ngôi chùa Linh Quang nhỏ bé nhưng rất linh thiêng. Hỏi thăm dân, nói chuyện với Đỗ Công người có công xây dựng chùa Linh Quang, Thiều Dương liền cấp tiền cho nhân dân tu tạo, xây dựng lại chùa thêm to đẹp, từ đó cảnh chùa thêm linh thiêng huy hoàng rực rỡ. Từ đó hàng năm công chúa đều về thăm Hoàng Mai và chùa Linh Quang, thành tâm niệm chú cầu nguyện cho thêm sức lực để tu tứ, tôn sùng đạo Phật, trau dồi phép thuật thần thông, tu trí đắc phép để dùng khi quốc gia hữu sự. Quả nhiên khi có giặc Chiêm Thành kéo quân sang xâm phạm bờ cõi nước ta nhà vua cùng các tướng sĩ xuất trận, nhưng không phân thắng bại. Thiều Dương xin đi thay vua cha đánh giặc, nhà vua bằng lòng. Nàng liền tiến thẳng đến địa phận phường Hoàng Mai, cùng nhân dân bản phường lập một hành cung để làm nơi cầu đảo thiên địa thần kỳ để được âm phù, dương trợ. Quả nhiên linh nghiệm, ba ngày sau Thiều Dương mộng thấy thần linh làm chức đô hộ sông hồ ở chỗ Viền cung, xin vì dân chúng mà cho được phù giúp Thiều Dương đánh thắng giặc. Liền sau đó Thiều Dương làm lễ tạ và kéo binh đi đánh giặc, giao chiến một trận oanh liệt. Tự nhiên có một trận gió nổi lên, rồi mưa trút xuống, trời đất tối tăm, sấm chớp ầm ầm ở trong đồn giặc. Lát sau có tiếng người ngựa trên không trung, quân giặc thấy thế vô cùng khiếp sợ, Thiều Dương bèn cải dạng nam trang, dẫn đầu ba quân đánh một trận lớn, quân giặc tan vỡ, tranh nhau tìm đường tháo chạy.

Đất nước được thanh bình, nhà vua cùng với Thiều Dương trở lại thăm nơi chiến địa, biết rằng nhờ có thần linh âm phù mà thắng giặc. Nàng liền xin vua cha cho về thăm lại Hoàng Mai-nơi nàng đã dựng hành cung để làm lễ cầu đảo được ứng nghiệm. Khi thuyền của Thiều Dương đang đi trên sông, bỗng gió lớn nổi lên, mưa to trút xuống, mặt sông nổi sóng ầm ầm thuyền của công chúa bị lật sấp (hôm đó là ngày mồng 10 tháng 7), quân sĩ cấp báo về triều, nhà vua vô cùng lo lắng. Ba ngày sau, bầu trời u ám, mây trôi tản mát, thi thể Thiều Dương công chúa nổi lên mặt nước, theo dòng sông nhỏ trôi về phía hành cung phường Hoàng Mai, đến trước hành cung thì dừng lại. Nhân dân bản phường trông thấy thi thể Thiều Dương vẫn tươi tắn y như khi còn sống, lấy làm kinh dị, bèn tâu về triều. Vua liền lệnh cho nhân dân trong phường làm lễ an táng ngay trên mảnh đất hành cung. Nhân dân kính cẩn làm lễ an táng và dựng một ngôi miếu ngay cạnh mộ địa để cùng phụng sự hương hoả. Nhà vua còn bỏ 1000 quan tiền để chu cấp cho nhân dân phường Hoàng Mai dùng vào việc đèn hương tế tự trong hai dịp Xuân Thu hàng năm. Đồng thời sắc tặng phong mỹ tự: Tối linh công chúa Thượng đẳng phúc Thần dữ quốc đồng hưu, vĩnh vi bá thức. Lại gia ân thêm cho nhân dân bản phường đều được miễn phí trong hai năm. Phong Đương cảnh Thành hoàng, vị hoàng nữ thứ 8 của đức Thánh Tông Hoàng đế là Thiều Dương Minh Linh Thiên cực quốc trưởng, Phu nhân tối linh Công chúa. Phong Đương cảnh Thành Hoàng Đô Thiên phụ quốc Hiển ứng uy linh Thượng đẳng phúc Thần Đại Vương. Chuẩn cho dân phường Hoàng Mai, huyện Yên Dũng, phủ Lạng Giang, trấn Kinh Bắc làm đền thờ chính để cùng các nơi hương hoả phụng tự.

Tại đình Hoàng Mai-trung tâm thờ tự của làng, từ xưa đến nay nhân dân đều tổ chức cúng lễ, hội lệ để biểu hiện sự ngưỡng mộ và nhớ ơn Thiều Dương công chúa và các anh hùng hi sinh thân mình vì dân, vì nước vào ngày mồng 4 tháng Giêng, ngày 12 tháng 8 (âm lịch). Vào các ngày diễn ra lễ hội, nhân dân địa phương tổ chức rước mũ rồng, sắc, kiệu từ đình ra phần mộ Công chúa, rồi đưa bình hương ở mộ lên kiệu, rước về đình rồi tổ chức tế lễ, mở các trò vui như hát chèo, hát nhà tơ, đánh cờ, vật,…Lễ hội đình Hoàng Mai đã trở thành sinh hoạt văn hoá tinh thần vừa mang tính chất linh thiêng, thành kính, lại vừa vui nhộn với các trò vui và sự hội tụ, gặp gỡ của những người nông dân sau những ngày hai sương một nắng trên đồng ruộng. Vì vậy hội làng đã trở thành nhu cầu không thể thiếu, đáp ứng những mong muốn, khát vọng vươn tới cái đẹp của mọi tầng lớp nhân dân. Với ý nghĩa lịch sử quý giá ấy, năm 1993 di tích đình Hoàng Mai được Bộ Văn hóa công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia (Quyết định số 74/QĐ-BVH ngày 2/2/1993).

Thanh Huyền

;?>