• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4491179
  • Số người đang xem: 27
  • Trong ngày: 5839
  • Trong tuần: 22471
  • Trong tháng: 658936
  • Trong năm: 4138956
Trang chủ

Hiệp Hòa - Một vùng quê cách mạng

( 15:45 | 05/09/2012 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Huyện Hiệp Hòa, thuộc vùng trung du miền núi nằm ở phía Tây của tỉnh Bắc Giang, có diện tích tự nhiên 201,12 km2, phía Đông giáp huyện Tân Yên và huyện Việt Yên (tỉnh Bắc Giang), phía Nam giáp huyện Yên Phong (tỉnh Bắc Ninh), phía Tây Nam giáp huyện Sóc Sơn (thành phố Hà Nội), phía Tây Bắc và phía Bắc giáp huyện Phổ Yên và huyện Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên). Hiện nay Hiệp Hòa có 25 xã và 01 thị trấn, dân số (năm 2011) có 215.751 người.

Là một huyện có vị trí địa chính trị quan trọng. Là nơi rất thuận lợi cho việc thông thương kinh tế - xã hội, là cơ sở đặc biệt cho các hoạt động quốc phòng, an ninh. Hiệp Hòa còn nằm trong khu đệm, là cửa ngõ, phên dậu án ngữ hai vùng chiến lược trọng yếu giữa châu thổ sông Hồng với vùng rừng núi Việt Bắc rộng lớn. “…Từ đây sang Bắc Ninh rồi về Phù Lỗ, sang Đông Triều, tắt qua Nhã Nam sang Đình Cả đi Bắc Sơn, đi Tuyên Quang hay sang Đồng Mỏ rồi lên Lạng Sơn. Chỗ này lại là trung tâm giữa miền xuôi và miền ngược…, vừa tiện cho việc liên lạc với các tỉnh phía Bắc lại dễ dàng chỉ huy xuống phía Nam…”.(1)

Tượng đài truyền thống huyện Hiệp Hòa. Ảnh: Nguyễn Việt Hưng

Với độ dài gần 50 km chảy qua, sông Cầu (Như Nguyệt) là ranh giới tự nhiên phân cách với huyện Phú Bình và huyện Phổ Yên (tỉnh Thái Nguyên), huyện Sóc Sơn (thành phố Hà Nội), huyện Yên Phong (tỉnh Bắc Ninh). Vị trí rất thuận lợi cho hoạt động giao thông, lưu thương và các hoạt động an ninh - quốc phòng. Thời kỳ trước cách mạng tháng Tám năm 1945, từ đây, bằng những con đường xuyên rừng ngược lên phía Bắc là tới khu du kích Tràng Xá, Võ Nhai, Bắc Sơn và cả chiến Khu Việt Bắc; phía Nam nối với các thành phố, thị xã với hệ thống cơ sở cách mạng ở miền xuôi. Hệ thống đường bộ của huyện phân bố hợp lý. Quốc lộ số 37 nối liền quốc lộ 1A tại Đình Trám (Việt Yên) với huyện Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên), qua huyện Hiệp Hòa 14 km, kết hợp với các tuyến tỉnh lộ số 295, 296, 297, 288 giao nhau ở trung tâm huyện tỏa về các hướng, đi sang các tỉnh lân cận tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động giao thương, đảm bảo cho các hoạt động bí mật và cơ động.

 Phát huy địa thế thuận lợi và truyền thống anh hùng chống giặc ngoại xâm, trong những năm trước cách mạng tháng Tám năm 1945, nhân dân huyện Hiệp Hòa đã đoàn kết, anh dũng đứng lên đấu tranh chống kẻ thù xâm lược và bè lũ tay sai, góp phần làm cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên cả nước nhanh chóng giành thắng lợi vẻ vang.

Tháng 8 năm 1938, đồng chí Hoàng Quốc Việt đã về Hoàng Vân (Hiệp Hòa) để gây dựng cơ sở cách mạng. Tại đây, đồng chí đã tuyên truyền, giác ngộ một số gia đình nông dân và nhiều thanh niên yêu nước Hiệp Hòa đi theo cách mạng. Ngày 16/02/1940, Chi bộ Đảng cộng sản ở Hoàng Vân được thành lập do đồng chí Lê Hoàng - Xứ ủy viên Bắc Kỳ làm Bí thư. Sự kiện này là một mốc son trên chặng đường đi lên của phong trào cách mạng ở Hiệp Hòa. 

Đến năm 1943, tình hình chính trị thế giới và trong nước có nhiều chuyển biến, thuận lợi cho phong trào cách mạng phát triển, nhưng nguy cơ địch tiến hành khủng bố cũng tăng lên. Để đảm bảo cho lực lượng cách mạng phát triển mạnh và vững chắc, đồng thời ngăn chặn sự khủng bố của địch, đầu năm 1943, Ban Thường vụ Trung ương chỉ đạo xây dựng An toàn khu hai của Trung ương. Địa bàn xây dựng An toàn khu II thuộc khu vực giáp ranh giữa ba huyện Hiệp Hòa (tỉnh Bắc Giang), huyện Phổ Yên và Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên).

Đầu năm 1944, An toàn khu II của Trung ương Đảng đã hình thành và đã trở thành chỗ đứng chân an toàn của Ban Thường vụ Trung ương và nhiều cơ quan giúp việc của Trung ương Đảng. Lúc này, trên địa bàn huyện Hiệp Hòa, An toàn khu II của Trung ương gồm 11 xã: Hoàng Vân, Đồng Tân, Thanh Vân, Hoàng An, Hoàng Lương, Hoàng Thanh, Thái Sơn, Mai Trung, Hợp Thịnh, Hòa sơn, Xuân Cẩm. Đến đầu năm 1945, An toàn khu II đã phát triển rộng ra các xã Mai Đình, Đại Thành, Hùng Sơn, Quang Minh và Hương Lâm. Sau ngày Xuân Biều khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi (12-3-1945), cơ sở cách mạng ở huyện Hiệp Hòa càng phát triển mạnh mẽ, rộng khắp, An toàn khu II của Trung ương Đảng mở rộng ra gần như cả huyện Hiệp Hòa.

Trong những năm trước cách mạng tháng Tám, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Bắc Giang nói chung, Đảng bộ và nhân dân huyện Hiệp Hòa nói riêng, đặc biệt là 16 xã nằm trong ATKII đã có những đóng góp to lớn đối với hoạt động của Trung ương, cụ thể là:

ATKII đã góp phần nuôi giấu, bảo vệ an toàn cho các cán bộ cấp cao của Đảng.Từ những năm 1938 đến năm 1945, các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Ngô Thế Sơn, Trương Công Lệnh, Lê Hoàng, Hà Thị Quế, Nguyễn Trọng Tỉnh, Nguyễn Thị Thuận, Lê Thanh Nghị,…về đây tuyên truyền cách mạng, gây dựng phong trào cách mạng, thường xuyên hoạt động và chỉ đạo phong trào cách mạng tại đây và ở những nơi khác rất thuận lợi, được nhân dân che chở và bảo vệ an toàn. Đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh, nguyên Trưởng Ban công tác đội An toàn khu II khẳng định: “…Chưa có trường hợp nào do nhân dân ở đây làm lộ bí mật, chưa có trường hợp nào do người dân ở đây đầu thú khai báo. Nhân dân ở đây rất tốt, đồng bào ở đây đã hy sinh tất cả để bảo vệ cách mạng”. (2)

ATKII là nơitổ chức nhiều hội nghị, sự kiện quan trọng của Trung ương, Xứ ủy và Ủy ban Quân sự Cách mạng Bắc Kỳ. Với địa thế hiểm yếu và do có cơ sở, phong trào cách mạng vững chắc, An toàn khu II thuộc huyện Hiệp Hòa đã trở thành địa bàn quan trọng để Trung ương, Xứ ủy, và Ủy ban Quân sự Cách mạng Bắc Kỳ tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, quân sự cho các tỉnh. Ngay cuối năm 1940, Trung ương đã mở hai lớp huấn luyện quân sự đầu tiên tại Hoàng Vân. Cuối năm 1942, Trung ương đã mở lớp huấn luyện chính trị tại xóm Đá, Vân Xuyên, tổng Hoàng Vân do đồng chí Trường Chinh trực tiếp giảng bài. Từ cuối năm 1943 đến giữa năm 1945, trên địa bàn Hiệp Hòa đã có nhiều lớp huấn luyện quân sự, chính trị quân sự, nhiều cuộc họp phổ biến, quán triệt chỉ thị, nghị quyết do các đồng chí Ngô Thế Sơn, Nguyễn Trọng Tỉnh, Lê Quang Đạo, Chu Đốc, Nguyễn Thanh Bình, Hồ Công Dự, Nguyễn Văn Luống…được Trung ương cử về phụ trách và trực tiếp huấn luyện.

Tháng 8 năm 1944, tại địa bàn An toàn khu II, Trung ương Đảng, Xứ ủy Bắc Kỳ đã tổ chức Hội nghị quân sự quyết định những vấn đề cấp bách quan trọng. Tham dự Hội nghị có Tổng Bí thư Trường Chinh, đồng chí Hoàng Quốc Việt - Ủy viên Thường vụ Trung ương, các đồng chí trong Xứ ủy Bắc Kỳ: Nguyễn Khang, Trương Công Lệnh, Ngô Thế Sơn, Chu Văn Tấn. Sau hội nghị Trung ương mở rộng (9/3/1945), Trung ương cử đồng chí Lê Thanh Nghị về địa bàn này để chỉ đạo cao trào kháng Nhật, cứu nước. Đồng chí đã tổ chức các hội nghị phổ biến bản chỉ thị “Nhật Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” cho cán bộ địa phương trong địa bàn an toàn khu II và trong toàn bộ phân khu A của Chiến Khu II. Ngày 12/3/1945, trước sự hoang mang dao động của kẻ thù, đồng chí Lê Thanh Nghị cùng đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh đã phát động quần chúng đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền tại Xuân Biều mở đầu cho phong trào khởi nghĩa giành chính quyền của tỉnh Bắc Giang. Từ ngày 15 đến ngày 20 tháng 4 năm 1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng đã triệu tập Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ do đồng chí Trường Chinh, Tổng Bí thư chủ trì. Tham dự Hội nghị có đồng chí Võ Nguyên Giáp, đồng chí Chu Văn Tấn, đồng chí Văn Tiến Dũng; các cán bộ lãnh đạo các chiến khu, cán bộ xây dựng kinh tế, hậu cần cho quân đội như đồng chí Lê Thanh Nghị, Trần Đăng Ninh, Bạch Thành Phong và các đại biểu du kích, tự vệ ở nhiều địa phương khác về dự. Đây là Hội nghị đặc biệt quan trọng trong tiến trình cách mạng tháng Tám năm 1945 đã đưa ra chủ trương thúc đẩy hoạt động vũ trang, tiến lên khởi nghĩa giành chính quyền trong phạm vi cả nước. Tiếp theo đó, ngày 01/6/1945 tự vệ Hoàng Vân cùng với nhân dân đã tiến về huyện lỵ cướp chính quyền, thành lập chính quyền cách mạng. Ngày 12/7/1945 tại núi Y Sơn (trước gọi là Ia) đồng chí Lê Quang Đạo, nguyên Chủ tịch Quốc hội tổ chức Mít tinh tuyên truyền, biểu dương có hàng vạn người tham dự.

ATKII là nơi đóng trụ sở của các cơ quan của Trung ương như:Cơ quan làm việc của các đồng chí lãnh đạo của Trung ương Đảng, Xứ ủy Bắc Kỳ; Ủy ban Quân sự Cách mạng Bắc Kỳ; cơ quan ấn loát, biên tập báo(cơ quan in báo “Quyết thắng”, báo “Phục quốc”), các lớp huấn luyện, hội họp…của  đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh, các đồng chí Hoàng Quốc Việt, Lê Thanh Nghị, Hoàng Văn Thái, Trần Đăng Ninh, Nguyễn Trọng Tỉnh… đã thường xuyên hoạt động, công tác tại vùng.

Trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc giành chính quyền và công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng và Nhà nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho nhân dân huyện Hiệp Hòa, trong đó có 4 xã trong vùng ATK khu II là: Hoàng Vân, Hoàng An, Xuân Cẩm và Hòa Sơn cũng được phong tặng danh hiệu cao quý đó. Chỉ tính riêng 16 xã thuộc vùng ATK II đã có 4047 Huân, Huy chương các loại, 106 gia đình có công, 32 Mẹ Việt Nam anh hùng và 1.495 hộ liệt sỹ; có 4 di tích và 3 gia đình được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là Di tích lịch sử ATK 2 (QĐ số 2754/QĐ-BVH, ngày 15/10/1994). Việc công nhận Hiệp Hòa là An toàn khu II để một lần nữa khẳng định: trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc giành chính quyền,nhân dân Hiệp Hòa đã đóng góp một phần quan trọng cho cách mạng tháng 8-1945 thành công; thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta, ghi nhận những công lao đóng góp của cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc trong kháng chiến chống thực dân Pháp, nhằm giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Sau khi hồ sơ của 16 xã đã được Sở VHTTDL và UBND huyện Hiệp Hòa hoàn thành, ngày 16/5/2012, UBND tỉnh Bắc Giang có Tờ trình số 971/TTr-UBND về việc đề nghị Chính phủ công nhận các xã An toàn khu II.

Được sự đồng tình cao của các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Quốc phòng, Tài chính, Lao động, Thương binh và Xã hội;Bộ Nội vụ đã có Tờ trình số 2614/TTr-BNV về việc thẩm định hồ sơ đề nghị công nhận các xã vùng An toàn khu II thuộc tỉnh Bắc Giang.

Ngày 08/8/2012, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 1911/QĐ-TTg công nhận các xã An toàn Khu II thuộc tỉnh Bắc Giang, gồm 16 xã: Mai Đình, Mai Trung, Hoàng Vân, Hợp Thịnh, Hoàng Lương, Hoàng An, Quang Minh, Mai Trung, Xuân Cẩm, Đại Thành, Hòa Sơn, Hoàng Thanh, Đồng Tân, Hùng Sơn, Thanh Vân và Hương Lâm. Đây là niềm vui không chỉ của 16 xã, của Đảng bộ và nhân dân Hiệp Hòa mà là niềm tin, lòng phấn khởi của nhân dân Bắc Giang. Một lần nữa khẳng định Hiệp Hòa: Một vùng quê văn hiến và cách mạng./.

 (1). Trích Hồi ký của Đại tướng Hoàng Văn Thái về Lớp học quân sự đầu tiên của Xứ ủy Bắc Kỳ..

(2). Nguyễn Trọng Tỉnh, Một số ý kiến về ATKII, tài liệu đánh máy (4 tập) lưu tại Phòng Lịch sử Đảng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Bắc Giang.

Ngô Văn Trụ

 

 

 

;?>