• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4150529
  • Số người đang xem: 52
  • Trong ngày: 3320
  • Trong tuần: 24451
  • Trong tháng: 318286
  • Trong năm: 3798306
Trang chủ

Đồng dao trong ký ức tuổi thơ

( 09:16 | 06/11/2012 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Tuổi thơ tôi trải qua trong một khu tập thể nhỏ hẹp nhưng luôn rộn rã tiếng nô đùa, những trò chơi con trẻ với rất nhiều bài đồng dao thân thuộc. Bọn trẻ chúng tôi học đồng dao rất nhanh vì nó gắn liền với trò chơi quen thuộc và câu từ ngắn gọn, liền mạch, dễ nhớ, dễ thuộc, mỗi bài lại gắn với một trò chơi như: kéo cưa lừa xẻ, giã gạo, nu na nu nống…

1. Kéo cư­a lừa xẻ:Hai em ngồi đối diện nhau, cùng cầm một thanh gỗ hoặc tre… giả làm cái cưa, vừa kéo, đẩy, vừa đọc:

Kéo c­ưa lừa xẻ 

Ông thợ nào khoẻ

Thì về cơm trư­a

Ông thợ nào thua

Thì về tí mẹ.

2. Trò chơi giã gạo:Vừa làm động tác giã gạo vừa đọc; cũng có trường hợp em lớn nằm ngửa, chân co, đặt em bé ngồi trên bàn chân mình, vừa đưa chân lên xuống như đang giã gạo vừa đọc:

Giã gạo thổi cơm trư­a

Còn thừa để đến tối

Ai đến vay thì nói dối

Hết gạo rồi chống cối lên

3. Trò chơi tập tầm vông:Trò này thường cho con gái chơi. Một em giấu viên sỏi ở trong một nắm tay rồi giơ hai nắm tay ra cho bạn xem và đoán. Vừa làm vừa đọc:

Tập tầm vông

Taynào không

Taynào có

Tập tầm vó

Taynào có

Taynào không

4. Trò chơi nu na nu nống:Trò này cũng giống như trò “xỉa cá mè, đè cá chép” ở trên. Các em ngồi cạnh nhau, duỗi chân thẳng. Một em đi khám, lấy tay chạm vào chân từng bạn, vừa chạm vừa đọc, nếu đọc đến câu cuối mà bắt được chân của bạn nào (không kịp rụt vào) thì bạn ấy phải phạt:

Nu na nu nống

Cái bống nằm trong

Con ong nằm ngoài

Củ khoai nằm giữa

Bụt ngồi bụt khóc

Con cóc nhảy ra

Con gà ú ụ

Bà mụ nấu xôi

Bà tôi nấu chè

Tè he chân rụt

Chẳng cụt mất chân

5. Thả đỉa, ba ba:Các em chia nhau mỗi người là một nhà, một em đi quanh, vừa đi vừa đọc bài đồng dao, đọc đến câu cuối cùng vào nhà nào thì nhà ấy phải đổi vai:

Thả đỉa, ba ba

Chớ bắt đàn bà

Chớ tha đàn ông

Cơm trắng như bông

Gạo tiền nh­ư n­ước

Đổ mắm đổ muối

Đổ chuối hạt tiêu

Đổ niêu cứt gà

Đổ phải nhà nào

Nhà ấy phải chịu

6. Trò chơi ù ập:Trò này các em gái thường chơi. Một em ngửa tay ra, một em khác dùng ngón trỏ đặt vào lòng bàn tay bạn và đọc:

Chi chi chành chành

Cái đanh thổi lửa

Con ngựa chết trư­ơng

Ba v­ương ngũ đế

Cắp rế đi tìm

Con chim bỏ tổ

Con gà bỏ con

Ù à ù

Đọc xong câu này, phải rút nhanh tay ra, nếu để bạn tóm được tay là thua. Trò này cũng hay được các chị gái chơi cùng em nhỏ rất vui.

7. Trò chơi rồng rắn lên mây:Một em làm thầy thuốc ngồi một chỗ. Các em khác túm áo nhau thành một đoàn dài. Em đi đầu làm “mẹ”, dẫn đoàn đi một vòng, vừa đi vừa đọc:

Rồng rắn lên mây

Có cây lúc lác

Có nhà hiển vinh

Thầy thuốc có nhà hay không?

Khi đọc đến câu này thì dừng lại trước mặt bạn đóng làm thầy thuốc. Bạn này trả lời: “Thầy thuốc không có nhà”, thì đoàn lại đi tiếp, vừa đi vừa đọc lại bài trên. Cho đến khi bạn đóng thầy thuốc trả lời: “Thầy thuốc có nhà”, thì dừng lại.

Thầy thuốc

- Gặp thầy thuốc làm

- Tôi xin thuốc cho

- Mày có mấy đứa

- Tôi có (7, 8, 9…) đứa con.

- Cho tao xin một đứa.

Sau câu này, thầy thuốc đứng dậy chạy đi bắt các bạn. “Mẹ” dang tay ra che cho các con, vừa chạy vừa phải kéo theo cả một đoàn con phía sau. Bạn nào bị thầy thuốc bắt được thì phải làm thầy thuốc để cả đoàn lại bắt đầu chơi lại từ đầu.

8. Chơi chuyền:Trò chơi này được các em gái rất ưa thích. Chúng tôi hồi còn bé cũng thường chơi. Dùng đoạn tre già vót thành 10 que nhỏ hơn chiếc đũa ăn cơm, dài 25-30cm, vuốt cho nhẵn, lấy một quả cà pháo to hoặc một quả bưởi non làm quả tung là có chọn bộ chuyền. Từng bạn chơi một, ngồi duỗi chân về phía trước, rải que chuyền ra dóng chân, một tay tung quả, một tay tóm que tuỳ theo số bàn mà lấy bao nhiêu que. Có từ bàn một đến bàn mười, sau đó chuyền vòng trên tay. Ai bị rơi quả hoặc không lấy đúng số que theo bàn quy định thì mất lượt cho bạn tiếp theo chơi. Vừa tung quả, lấy que, vừa đọc bài đồng dao:

Rải bàn mốt

Cái cột, cái kèo

Con mèo, trèo bếp

Bồ kết, gội đầu

Con trâu, cày ruộng

Luống cuống, lên bàn đôi

Đôi chìa vôi, đôi chìa cánh

Đôi lá bánh, đôi hòn gai

Lên bàn ba

Ba hoa cà

Ba hoa bí

Ba thiên lý

Lên bàn tư

Tư củ từ

Tư củ tỏi

Ai hỏi năm

Năm con tằm

Năm bàn sáu

Bốn chũm cau

Sáu bàn bẩy

Ba lá cẩy

Bẩy bàn tám

Đôi trái trám

Tám cành chín

Một hạt vín

Chín bàn mười

Tung năm mươi

Mười quả đấm

Chấm bàn mười

(Bắt đầu chuyền)

Mười một là mười

Mười hai hai mươi

Mười ba ba mươi

Mười bốn bốn mươi

Mười năm năm mươi

Mười mười một trăm

(Lại quay lại từ bàn một)

Các trò chơi trên cũng như những bài đồng dao gắn với từng trò chơi đã có ở Bắc Giang từ lâu và hiện nay vẫn được trẻ em trong tỉnh chơi. Trò chơi thường đơn giản, không yêu cầu có nhiều đồ chơi, dụng cụ để chơi, thường chỉ cần vài ba trẻ họp lại là đủ và có thể chơi bất cứ khi nào nên được các em rất ưa thích. Bài đồng dao trong các trò chơi của trẻ em Bắc Giang thường ngắn gọn, liền mạch, câu sau nối với câu trước. Các câu đọc thường được kết hợp với động tác của người chơi, đó là động tác chân hoặc tay. Rõ ràng đồng dao tạo cảm giác hưng phấn và sự thú vị khi chơi.

Có thể nói những bài đồng dao vô cùng thân quen với trẻ nhỏ và cả người lớn, những ai đã lớn lên từ những làng quê, những khu tập thể xưa. Trẻ em ở thành phố hiện nay ít chơi những trò chơi này nhưng vẫn thuộc các bài đồng dao. Nhiều em đọc được các bài đồng dao nhưng khi được hỏi bài này dùng để chơi trò gì thì không biết. Dù vậy, ta cũng biết được, đồng dao - phần hồn của các trò chơi con trẻ vẫn sống giữa lòng thành phố./.

Nguyễn Thị Nga

 

;?>