• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4316912
  • Số người đang xem: 62
  • Trong ngày: 2507
  • Trong tuần: 13620
  • Trong tháng: 484669
  • Trong năm: 3964689
Trang chủ

Ký giả Nhật Nham - cây bút thế hệ đầu của làng báo Bắc Giang

( 09:11 | 29/07/2009 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Những năm đầu thập niên ba mươi của thế kỷ 20, trên văn đàn và báo giới Việt Nam xuất hiện hàng loạt bài báo, bài ký, truyện dài... của tác giả mang bút danh Nhật Nham. Đặc biệt khi tạp chí Tri Tân ra mắt bạn đọc (3/6/1941) thì bút danh Nhật Nham càng trở nên thân quen, gần gũi với độc giả và những nhà nghiên cứu giàu nhiệt huyết với vấn đề tuyên truyền cổ suý cho công cuộc xây dựng lâu đài văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam lúc bấy giờ.

Nhật Nham là bút danh của Trịnh Như Tấu, một trong những nhà văn hoá, nhà báo đầu tiên của quê hương Bắc Giang thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám. Bút danh Nhật Nham được lấy từ hai địa danh, hai biểu tượng đẹp , chứa chất đầy huyền thoại của vùng quê Bắc Giang. Chữ Nhật lấy từ tên chữ của dòng Thương là Nhật Đức Giang, chữ Nham lấy từ tên của dải Nham Biền Sơn hùng vĩ như một dải lụa nối đôi bờ sông Thương - sông Cầu, thuộc huyện Yên Dũng và một phần huyện Việt Yên.

Nhật Nham - Trịnh Như Tấu sinh khoảng năm 1915 trong một gia đình có truyền thống hiếu học ở làng Thương, tổng Thọ Xương, phủ Lạng Thương (nay là thành phố Bắc Giang). Thuở nhỏ, ông học ở trường phủ, lớn lên được cha là cụ Trịnh Hiếu Hiên đưa về Hải Phòng học tiếp rồi thi đỗ bằng Đíp- nôm, sau lại ra Hà Nội học ở trường Bưởi và thi đỗ bằng Tú tài toàn phần tại trường này.

Sau khi đỗ Tú tài toàn phần ông, không học tiếp mà ra dự tuyển, được nhận làm Tham tá toà sứ Bắc Giang, rồi lần lượt làm công việc ở toà sứ Hà Nam, Lào Cai, Hưng Yên... Thời kỳ 1941 – 1945 ông làm nhân viên ở phòng kiểm duyệt báo chí phủ thống sứ Hà Nội. Ông từng là Đại biểu Quốc hội khoá 1 (trong số 70 ghế mà chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà dành cho Việt Quốc, Việt cách). Năm 1947 khi ông đang được chính quyền cách mạng đưa lên chiến khu Việt Bắc thì bị trúng đạn của giặc Pháp rồi mất tại khu vực xã Tam Tiến, huyện Yên Thế ngày nay.

Là một trí thức am tường cả hai nền văn hoá Đông - Tây, lại được làm nhiệm vụ của một nhân viên cao cấp trong Toà sứ, nên ông có điều kiện thuận lợi tiếp cận với nguồn tư liệu chính thống của Nhà nước Bảo hộ, đồng thời thường xuyên tiếp thu tư liệu điền dã ở các địa phương, được kế thừa, ảnh hưởng sâu sắc truyền thống thượng võ và văn hiến của quê hương, nên Nhật Nham sớm hội đủ tư chất để trở thành nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu lịch sử văn hoá. “Vị tiền” – Tập truyện dài xuất bản năm 1933 có thể được xem là tác phẩm, là đứa con tinh thần đầu tiên của ông cũng như của các tác giả văn xuôi Bắc Giang ở thế kỷ 20. Cũng năm 1933 ông lại cho xuất bản Trịnh gia Chính phả, một trong những cuốn phả đầu tiên được viết bằng chữ quốc ngữ và được công bố rộng rãi.

Năm 1934 khi làm tham tá ở Toà sứ Hưng Yên, ông lại công bố tập sách Hưng Yên địa chí. Cùng năm 1934 cuốn sách Gương luân lý ông viết chung với Đỗ Công Hiến cũng ra mắt bạn đọc.

Năm 1935 xuất bản tác phẩm Phật giáo với thuyết luân hồi

Năm 1936 xuất bản vở hài kịch Hoa xưa ong cũ.

Năm 1937 hoàn thành và công bố chuyên khảo về quê hương: Bắc Giang địa chí.

Những tác phẩm của Nhật Nham khi trình làng đã được sự đón nhận hào hứng của độc giả xa gần. Hai tập chuyên khảo Hưng Yên địa chíBắc Giang địa chí đã được các học giả trường Viễn Đông bác cổ đánh giá cao về học thuật. Cũng qua hai tác phẩm này, mà bút danh Nhật Nham - Trịnh Như Tấu đã toả rạng như một hiện tượng trong số các tác giả nghiên cứu lịch sử văn hoá dân tộc lúc bấy giờ.

Thuở đầu bước vào nghiệp cầm bút, Nhật Nham - Trịnh Như Tấu từng viết cho một số báo ở Hà Nội nhưng nay phần nhiều đã bị thất lạc. Tác phẩm báo chí của ông còn lại được sưu tập qua Tạp chí Tri Tân có tới hơn 300 bài viết ở các thể loại: ký sự, tuỳ bút, thời đàm, khảo cứu... Đến với Tri Tân, ngay từ những bài viết đầu tiên, Nhật Nham đã biểu hiện tính hoà đồng dân tộc, tác giả luôn cổ vũ cho quốc hồn, quốc tuý. Trong hoàn cảnh Thực dân Pháp thua trận ở chiến trường châu Âu và đang ra sức khủng bố phong trào cách mạng ở thuộc địa (trong đó có Việt Nam) thì Tri Tân tuyên bố không làm chính trị để che mắt kẻ thù. Thực chất bằng những bài khảo luận về lịch sử văn hoá Việt Nam và đặc biệt là sự đóng góp của chuyên mục Thời đàm, rõ ràng Tri Tân đã đóng góp vai trò nhiệm vụ khẩn trọng của dân tộc lúc đó là hô hào cổ vũ truyền thống đoàn kết chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Suốt thời gian đăng đàn, Tri Tân gắng giúp độc giả “ôn cố” (suy xét việc cũ) để mà “tri tân” (biết việc thời nay) rồi từ đó có nhãn quan, nhận thức mới để hành động và có thái độ ứng xử đúng đắn. Các nhà nghiên cứu chính trị tư tưởng, lịch sử xã hội xem các tác phẩm của Tri Tân như một bước chuyển mình, chuẩn bị hành trang cho cuộc gia nhập cách mạng khi thời cơ đến.

Với Nhật Nham, những bài báo của ông trên Tri Tân, đã thể hiện bầu nhiệt huyết của tác giả với lịch sử văn hoá dân tộc. Nó vừa có tính phát hiện giá trị nhân văn vừa cập nhật tính thời sự. Các bài viết như: Công dụng của Bài minh (số 8), Luỹ thày tức làng Đồng Hới (số 9 – 10), Ông ích Khiêm, Tại sao lại gọi là núi Cai Kinh (số 16), Gia tướng Trần Hưng Đạo, Danh nhân nước Nam, Đoàn Thị Điểm...có giá trị đặc biệt giúp cho độc giả hiểu cặn kẽ hơn về lịch sử văn hoá Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh, bảo vệ nền độc lập dân tộc từ ngàn xưa. Cách thức thể hiện chủ đề của tác giả thường là khai thác tư liệu từ chính sử rồi kết hợp với vốn tri thức điền dã nên bài viết luôn đảm bảo tính chính xác, khoa học. Bên cạnh những bài viết thể loại khảo sử, Nhật Nham còn thành công ở thể ký sự. Tuy không viết nhiều ở thể loại này nhưng thiên ký sự Từ Hà Nội đến Ba Bể đăng nhiều kỳ ở Tri Tân đã được đồng nghiệp bấy giờ ngợi khen là “cây bút ký sự có hạng”.

Giỏi chữ Pháp, chữ Hán, am tường văn hoá Đông - Tây là điều kiện thuận lợi giúp Nhật Nham khai thác dịch thuật tài liệu ngoại nhập để viết bài ở mục Thời đàm (bình luận thời sự), và tác giả đã trở thành cây bút sắc sảo, thành công nhất của Tờ báo ở thể tài này. Thời kỳ 1941- 1945 lượng thông tin về thời sự thế giới, trong nước hiếm hoi, khó phổ biến thì những bài viết của ông phản ánh về thế chiến thứ 2, về Chủ nghĩa Phát xít, về Chế độ thuộc địa và phong trào giải phóng dân tộc ở Châu Phi, Mỹ La tinh... luôn là món ăn tinh thần, được độc giả đón nhận sự quan tâm đặc biệt.

Qua các tác phẩm để lại, Nhật Nham - Trịnh Như Tấu thật xứng đáng được tôn vinh là nhà nghiên cứu văn hoá, nhà văn, nhà báo có hạng của nền văn học, báo chí nước nhà thời kỳ tiền khởi nghĩa. Tuy không còn đầy đủ nhưng trước tác của ông còn khá đồ sộ và hiện được lưu giữ ở các thư viện, cơ quan lưu trữ Quốc gia, nếu được quan tâm sưu tập xuất bản để giới thiệu rộng rãi, chắc chắn sẽ phát huy được giá trị bảo tồn “Quốc hồn quốc tuý” của dân tộc trong giai đoạn hiện nay. Đó cũng là vấn đề mãi mãi mới mẻ, luôn ấm nóng tính thời sự.

Vân Hồng

;?>