• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4150725
  • Số người đang xem: 27
  • Trong ngày: 3516
  • Trong tuần: 24647
  • Trong tháng: 318482
  • Trong năm: 3798502
Trang chủ

Lễ hội, phong tục độc đáo ngày Xuân: Hội “săn cây” Làng Kép

( 08:52 | 25/01/2014 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Làng /thôn Kép thuộc xã Việt Tiến, huyện Việt Yên có tên chữ là Hương Giáp. Những năm giữa thế kỷ 19, làng Kép là làng thuộc xã Hương Lạn, tổng Tự Lạn, huyện Yên Dũng, phủ Lạng Giang, tỉnh Bắc Ninh. Tên gọi Hương Giáp song hành cùng tên gọi làng Kép đến hết thời kỳ phong kiến, nay tên gọi Hương Giáp chỉ còn trong ký ức của người cao tuổi, còn thế hệ trẻ làng Kép ít người biết đến. Ngoài sự lệ thờ cúng Thành hoàng, làng Kép còn có hội lệ Săn cầy đầu Xuân rất độc đáo vào ngày mồng 7 tháng Giêng.

Làng Kép do họ Giáp lập lên cách đây trên dưới bốn trăm năm. Sau có họ Đoàn, họ Nguyễn, họ Trần đến cư ngụ và họ Phạm, họ Đỗ, họ Vũ đến sinh cư những năm sau này. Làng Kép xưa có 5 xóm, 2 giáp và có 5 điếm, đó là: Giếng, Đình, Cầu, Dù, Minh. Hội lệ Săn cầy có từ lâu đời và là lễ tục quan trọng đối với người dân làng Kép.

Sự lệ Săn cầy như sau: Hàng năm, giáp nào đăng cai làm lệ thì giáp ấy phải giao cho một gia đình không tang chở nuôi một con chó vàng (dân làng xưa kiêng gọi là chó mà phải gọi là cầy). Chó (cầy) phải nuôi từ nhỏ, xích nuôi trong cũi, ăn uống sạch sẽ. Sắp đến ngày sự lệ (mồng Bảy tháng Giêng), một người trong giáp to khỏe hoặc ông đám đại diện cho giáp cho chó khoác áo đỏ rồi dắt chó ra đình bẩm báo các cụ và quan viên trong làng gọi là lệ trình xích. Các cụ và quan viên trong làng xem kỹ nếu đồng ý thì thì đem về nhốt cũi tiếp tục cho ăn uống sạch sẽ.

Ngày lệ, dân làng đặt rào cắm biển “cấm vào” mục đích rào làng, không cho dân thiên hạ được vào làng để tổ chức sự lệ.

Các thợ săn là các trai đinh trong làng (cả người có vợ và chưa có vợ nhưng bắt buộc phải không có tang chở và vợ không đang trong kỳ mang thai). Buổi sáng mồng 7 tháng Giêng, các trai đinh đã chuẩn bị sẵn gậy, trống, mõ, chiêng, thanh la…vừa chạy vừa gõ quanh làng để đả cầy. Gọi là đả cầy nhưng thực tế chỉ làm các động tác tượng trưng như đi săn cầy mà thôi. Thường các trai đinh cứ chạy đuổi, săn 3 vòng quanh làng rồi về đình. Về đến đình, Cai đám thả chó, các trai đinh đuổi chó chạy ba vòng quanh đình rồi đả. Người nào đả được cầy trước thì vui mừng lắm vì dân làng quan niệm người nào đả được cầy là cả năm gặp nhiều điều tốt lành. Khi cầy tắt thở, dân làng tiến hành làm thịt. Thịt cầy phải bỏ sỏ, bỏ lòng, luộc làm 12 sóc để cúng thần. Khi cúng đặt dao nhọn ở giữa rổ và 12 sóc thịt xung quanh. Cúng xong chia đều hai giáp cùng ẩm thực. Ngày lệ, vì thịt cầy không đủ nên thường thịt thêm lợn để dân làng cùng chia đều thụ lộc, ẩm thực.

Tục săn cầy rất độc đáo ở chỗ, trong khi dân làng săn cầy, nếu gặp người lạ, không phải người làng là trai đinh mặc sức đánh đuổi cho nên các biển cấm phải đặt đúng chỗ và viết chữ rõ ràng kẻo dân nơi khác không biết mà vào làng buổi sáng hôm ấy gặp trai đinh là rất phiền toái.

Con chó (cầy) là con vật gần gũi, thân thiết và trung thành được mọi yêu quý, nhưng với người dân làng Kép nó còn là vật thiêng, quý gắn với một mốc sự kiện lịch sử hình thành hội lệ của làng được duy trì nhiều thế kỷ nay. Hơn nữa, “thịt cầy” là món ăn mà hết thảy các địa làng quê xứ Bắc kiêng kỵ trong việc thờ cúng thì lại là món “linh ẩm” để tế thần làng Kép.

Lệ săn cầy đã từng bị mai một từ trước cách mạng tháng Tám năm 1945 và nay đang được dân làng phục hồi. Đây là tục lệ độc đáo cần được duy trì nhưng sao cho phù hợp với hoàn cảnh hiện nay để bảo tồn vốn di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của địa phương. Tìm hiểu nguồn gốc có tục lệ này, các cụ cao niên làng Kép kể rằng: Từ xa xưa, làng Kép có một cây đa cổ thụ ở đầu làng. Dưới tán cây có một bà cụ bán hàng nước. Một hôm, có một vị tướng đi đánh giặc bị thương chạy về làng Kép cùng 12 đầy tớ (quân lính) theo hầu. Gặp bà lão bán hàng, vị tướng hỏi rằng: Tôi bị thương thế này không biết có khỏi được không ? Bà lão nhìn vết thương rất nặng thì buột miệng bảo rằng: Bị thương thế này thì sống làm sao được. Thế rồi, tự dưng vị tướng ấy hóa ngay dưới gốc đa. Các đầy tớ thấy vậy vào làng nhờ cậy để chôn cất, nhưng khi trở lại thi thể vị tướng đã bị mối xông thành ngôi mộ lớn. Thấy sự lạ, cho rằng vị tướng chết vào giờ thiêng ngay ngôi đất quý, dân làng đã dựng miếu phụng thờ ngài. Sở dĩ, ngày sau khi làm lễ cúng có 12 sóc thịt chính là để tưởng nhớ 12 đầy tớ trung thành ngày trước.

Như vậy, sự lệ săn cầy ở làng Kép có thể có sự liên hệ với việc tôn thờ tướng quân Vũ Thành (hình tượng của Phò mã Thân Cảnh Phúc) ở làng Kép, xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn. Vì cả hai làng Kép đều do họ Giáp lập lên. Ở làng Kép (xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn) còn lưu truyền bản thần tích với câu chuyện về bà bán hàng nước dưới gốc đa, khi tướng quân Vũ Thành bị thương chạy về đến gốc đa đầu làng Kép có hỏi bà bán hàng nước: Đầu lìa khỏi cổ còn sống được không ? Bà lão trả lời: Đầu lìa khỏi cổ sống làm sao được. Thế là tướng Vũ Thành hóa ngay trên yên ngựa, dưới gốc đa đầu làng…Như vậy, phải chăng chuyện tướng quân và 12 đầy tớ được thờ ở làng Kép (xã Việt Tiến) là dị bản của câu chuyện về cái chết của tướng quân Vũ Thành làng Kép (Hồng Giang)? Và người được phụng thờ ở miếu làng Kép (Việt Tiến) chính là tướng quân Vũ Thành?

Ngoài hội lệ Săn cầy, đầu xuân làng Kép còn có sự lệ mồng Mười tháng Giêng, ngày này dân làng tổ chức mở cửa đình, tiếp đó tổ chức lễ hội đến hết ngày 12 tháng Giêng. Cỗ bàn chuẩn bị ngoài thịt, xôi không bao giờ thiếu món bánh dầy, bánh gio để làm lễ tế thần. Đến hội Xuân làng Kép, du khách còn được thưởng thức những nét văn hóa mang bản sắc văn hóa miền trung du xứ Bắc mà hiếm nơi nào còn lưu giữ được./.

Nguyễn  Văn Phong

 

 

;?>