• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4129565
  • Số người đang xem: 38
  • Trong ngày: 3487
  • Trong tuần: 3487
  • Trong tháng: 297322
  • Trong năm: 3777342
Trang chủ

Lễ tế ngựa đầu xuân tại Hội Đình Vồng

( 08:02 | 10/03/2014 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Lễ hội Đình Vồng được tổ chức tại đình, chùa Vồng thuộc xã Song Vân, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang. Lễ hội Đình Vồng là lễ hội vùng của tổng Vân Cầu xưa, gồm các xã Song Vân, Việt Ngọc, Ngọc Vân và Lam Cốt, huyện Tân Yên ngày nay. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, lễ hội được tổ vào các ngày 15, 16 tháng Giêng. Trước đây trong ngày hội có tổ chức rước sắc từ trong làng ra đình làm lễ. Đám rước diễn ra với các nghi thức trọng thể. Sắc rước về đến đình thì tổ chức tế lễ. Trong thời kỳ chiến tranh lễ hội bị mai một, đến năm 1998, lễ hội được mở lại, song phạm vi của hội không còn rộng lớn như trước, mà chủ yếu là lễ hội của xã Song Vân.

Đình Vồng là một công trình tiêu biểu nhất gồm 3 gian tiền tế, 1 gian chuôi vồ với quy mô rộng lớn, vật liệu bằng gỗ lim và ngói mũi hài. Phần cấu kiện gỗ như kẻ, xà…đều được chạm khắc, soi, kẻ với những nét hoa văn đẹp, mềm mại, sinh động. Đình Vồng tọa lạc trên gò đất cao ráo, rộng rãi, nhìn về hướng nam, bên hữu là ngòi vồng uốn quanh co ôm vòng tụ thủy chầu về trước cửa đình, bên tả là đường đi biểu tượng của thanh long, cũng bên tả xưa còn có một hồ nước lớn theo phong thủy. Nối hai bờ ngòi Vồng là cầu Vồng, gắn liền với truyền thống văn hóa và lịch sử của mảnh đất "Trai Cầu Vồng Yên Thế". Cách đình về phía bắc và nam khoảng 150m là hai tấm bia "Hạ mã". Người xưa đến đây đều phải xuống xe, ngựa và hạ mũ nón. Tục truyền rằng: đình, đền Vồng rất linh thiêng. Các tướng lĩnh khi khởi nghĩa đều đến lấy đình, đền Vồng làm nơi tế cờ, xuất phát, xin thần linh tôn phù cho nghĩa quân đánh thắng giặc thù. Khi xưa, Tôn Thất Thuyết được triều đình cử lên đánh dẹp cuộc khởi nghĩa Đại Trận cũng đến đình, đền Vồng làm lễ bái lạy thần linh…Chùa Vồng nằm phía sau đình Vồng cũng được xây dựng từ rất lâu đời, nhân dân vẫn thường xuyên đến đây lễ Phật vào các ngày sóc, vọng, tuần tiết hàng năm.

Lễ hội Đình Vồng ngày nay được chính quyền và nhân xã Song Vân chuẩn bị chu đáo, các thôn làng đều náo nức với phần việc của mình để tham gia lễ hội với những phần trình diễn đẹp nhất, chu đáo nhất. Hội Đình Vồng thu hút nhân dân trong vùng và khách thập phương không chỉ ở những trò chơi mang đậm tinh thần thượng võ của vùng đất Cầu Vồng, mà còn cuốn hút người trẩy hội bởi lễ tế ngựa truyền thống độc đáo.

Chủ tế làm nghi thức lễ tế ngựa - Ảnh: Quang Huy

Lễ tế ngựa đình Vồng được tiến hành rất trang nghiêm. Những người có trách nhiệm tề tựu đầy đủ trước sân đình trước giờ tế lễ. Sau một hồi chiêng trống báo hiệu nghi lễ bắt đầu, một đội quân nai nịt gọn gàng, vác cờ lớn múa cờ ở trước sân đình trong tiếng trống chiêng rộn rã. Sau hai lượt múa cờ, đội cờ xếp thành hai hàng trước cửa đình. Tiếp đó 8 chàng kỵ sĩ dũng mãnh trong tư thế dẫn ngựa chạy trước sân đình. Trước đây, trong nghi lễ tế ngựa, các kỵ sĩ cưỡi ngựa thật - 8 con ngựa bạch thong dong phi nước kiệu rất đẹp mắt; sau này do nhiều nguyên nhân mà trong lễ tế ngựa chỉ dùng ngựa tượng trưng. Năm nay, ban tổ chức lễ hội đã chuẩn bị 8 đầu ngựa mã để 8 thanh niên đeo vào người khi chạy ngựa. Đoàn quân kỵ mã chạy hai vòng quanh sân đình, sau đó các kỵ sĩ đưa ngựa về xếp 2 hàng trước sân đình xong, ông thông xướng dõng dạc truyền khẩu lệnh mời chấp kích, bồi tế và người mang lễ vật tiến lên phía trước.

Chấp kích có 2 người, trong trang phục áo giáp, mũ mão oai vệ, tay cầm kích dài bước từng bước hùng dũng. Bồi tế cũng có hai người trong trang phục quan văn thong dong bước lên. Mâm lễ trong lễ tế ngựa gồm 4 mâm lễ do 4 người khiêng, có 1 mâm bánh chưng, 1 mâm bánh dày và 2 mâm nước. Tiếp đến, chủ tế trong trang phục đẹp đẽ, đĩnh đạc bước lên đọc bài văn tế.

"Trên thánh đế

Dưới đức thánh hiền

Cảm truyền quan viên

Nghe tôi thơ ngựa

Cầu Vồng muôn thuở

Lắm ngựa mạnh thay

Nhăn nhắn chim bay

Truyền tin lập tức

Tiếng đà náo nức

Kéo cầu thờ vua

Hương án mới mua

Đình Vồng cung tiến

Hai đình hợp ước

Trên thuận dưới hòa

Tiếng đồn gần xa

Nhà nhà phú túc

Được mùa lắm thóc

Sai quả nhiều bông

Đình Lợ, đình Vồng

Năm cầu năm hội.

Người ngự ngai rồng

Lệnh trên truyền gọi

Phi ngựa mau mau

Về chầu thánh đế

Ngựa tôi mới đến

Chầu trước sân đình

Trống đánh dập dình

Gieo cầu tẩu mã

Tám con ngựa lạ

Mã mạ đầu tơ

Mời ông tổng cờ

Đứng lên ông phất…

Hai con ngựa bạch

Chầu trước Thánh quân

Hai đình hợp dân

Nức lòng cầu phúc

Tuổi muôn vạn tuế

Độ phúc muôn dân

Ngựa tôi chuyên cần

Nhắn tin về trước…

Ngựa theo hợp ước

Là ngựa bình pho

Thượng đế ban cho

Lấy cờ Tổng nhất

Cầm cờ tôi phất

Vạn sự bình yên

Nhân - vật - thịnh niên niên…

Giọng đọc sang sảng, hào hùng của ông chủ tế hòa nhịp cùng tiếng chiêng, tiếng trống âm vang trong nắng sớm, cả hội xuân tĩnh lặng trong giờ phút thiêng liêng. Kết thúc bài văn tế, chủ tế làm lễ vẩy nước thánh để ban phát lộc xuân cho muôn dân. Tiếp đến, ông chủ tế cùng bồi tế, các mâm lễ vật, chấp kích, quan viên cùng bước vào đình dâng lễ lên đức thành hoàng làng.

Lễ tế ngựa là nét đặc sắc của lễ hội Đình Vồng, mang ý nghĩa thiêng liêng, bên cạnh ước nguyện cầu cho mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, nhà nhà no đủ còn thể hiện ý nguyện của nhân dân ghi nhớ chiến công của các võ tướng xưa, biểu dương tinh thần thượng võ của mảnh đất Cầu Vồng.

Sau lễ tế ngựa là màn biểu diễn võ thuật truyền thống của hai môn phái Thiếu Lâm và Hồng quyền. Võ thuật là môn thể thao mang tính truyền thống của vùng đất Yên Thế nói chung, đất Cầu Vồng nói riêng. Bài múa võ Thiếu lâm do một cụ già tóc đã bạc biểu diễn càng khẳng định tính truyền thống của võ thuật trên mảnh đất này. Tiếp đó bài Hồng quyền do một tráng sĩ biểu diễn, chứng tỏ truyền thống của ông cha vẫn đang được thế hệ trẻ gìn giữ, phát huy. Tiếng trống chiêng của màn biểu diễn võ thuật vừa dứt lại nổi lên liên thanh chào đón màn vật thờ truyền thống. Cướp cầu trong lễ hội Đình Vồng còn có nhiều dạng thức khác nhau rất hấp dẫn. Ngoài cướp cầu tay, mảnh đất Cầu Vồng này còn có cướp móc (còn được gọi là đánh phết hoặc đánh lệu gà). Hai bên ngồi trên mình ngựa, dùng hèo tre tranh cầu, đánh cầu về phần giếng cầu của đối phương. Trò cướp cầu trên mình ngựa này còn được ghi lại trong văn tế của lễ tế ngựa truyền thống vẫn được tổ chức tại lễ hội Đình Vồng.Phần hội kéo dài đến hết ngày 16 tháng Giêng âm lịch, các trò chơi qua hai ngày hội vẫn thu hút rất đông nhân dân trong vùng và khách thập phương về dự đã chứng tỏ sức thu hút lớn của lễ hội Đình Vồng và vị trí của nó trong đời sống tinh thần của người dân trong vùng.

Các món ẩm thực trong vùng lễ hội nổi tiếng nhất là tương Vân Cầu và bánh gio. Tương Vân Cầu đã được người dân trong vùng và trong tỉnh ghi nhận với những câu ca: Tương Vân Cầu, bầu Ngô Xá. Tương Vân Cầu ngọt, thơm, chấm rất ngon. Ngoài tương, hiện nay nhiều hộ gia đình làm bánh gio để bán. Bánh gio Song Vân có màu sắc đẹp, ăn không bị nát, đắng mà giòn, ngon…

Lễ hội tồn tại hàng trăm năm nay, ngày hội là ngày để các thế hệ tưởng niệm những người có công với dân với nước trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng quê hương, đất nước. Là một trung tâm sinh hoạt văn hoá tâm linh của cộng đồng dân cư. Cũng như mọi lễ hội khác, lễ hội Đình Vồng là một hình thức sinh hoạt tôn giáo mang tính chất cộng đồng dân cư bản địa. Các nghi thức, nghi lễ trong các ngày hội được quy định chặt chẽ nghiêm ngặt. Nó chứa đựng và thể hiện được hai mặt: nội dung và hình thức đa dạng và phong phú. Lễ hội Đình Vồng là một trong những lễ hội còn lưu được nhiều hoạt động văn hóa cổ truyền ở một vùng trung du của tỉnh Bắc Giang, có ý nghĩa giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ của vùng đất thượng võ "Trai Cầu Vồng Yên Thế".

Thân Quang Huy

 

 

;?>