• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4129718
  • Số người đang xem: 21
  • Trong ngày: 3640
  • Trong tuần: 3640
  • Trong tháng: 297475
  • Trong năm: 3777495
Trang chủ

Đình Hả nơi Đề Nắm làm lễ tế cờ khởi nghĩa

( 08:07 | 10/03/2014 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Cuộc khởi nghĩa Yên Thế nổ ra những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX chống lại thực dân Pháp xâm lược và phong kiến tay sai đã trở thành biểu tượng rực rỡ của tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của nhân dân ta. Từ đó đến nay, hình ảnh lẫm liệt của Đề Nắm, Đề Thám cùng những dấu tích về phong trào khởi nghĩa nông dân Yên Thế còn lưu lại đậm nét trên địa bàn các huyện Tân Yên, Yên Thế, Việt Yên và Yên Dũng của tỉnh Bắc Giang.

Khởi nghĩa Yên Thế tồn tại ngót 30 năm (1884-1913), mỗi di tích trong Hệ thống di tích về cuộc khởi nghĩa nông dân Yên Thế đều trực tiếp phản ánh sinh động quá trình xây dựng lực lượng, tổ chức chiến đấu của nghĩa quân từ những ngày đầu tiên, tới những ngày cuối cùng, đó chính là những di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể phong phú, đa dạng, có giá trị đặc biệt, gắn với cuộc khởi nghĩa Yên Thế mà chúng ta cần hết sức trân trọng gìn giữ.

Cụm di tích đình, chùa Hả, xã Tân Trung (Tân Yên), được xây dựng trên sườn một quả đồi thấp (có tên đồi Đình), xưa nằm giữa ngã ba thôn Khủa, thôn Quyên và thôn Lễ của làng Hả, nay nằm tại thôn Đình Hả, xã Tân Trung, cả khu đồi xưa là rừng lim, nay lim vẫn còn xanh tốt.Nơi đây là quê hương của Đề Nắm, vị thủ lĩnh đầu tiên của phong trào khởi nghĩa Yên Thế. Cũng tại đình Hả, Đề Nắm đã làm lễ tế cờ khởi nghĩa ngày 16/3/1884 (đây là mốc thời gian mở đầu của khởi nghĩa Yên Thế). Sử sách viết: “Cách đây 125 năm, thực dân Pháp từ Lục Đầu tiến đánh tỉnh Bắc Ninh (lúc đó bao gồm cả Bắc Ninh và Bắc Giang). Ngày 12 tháng 3 năm 1884 chúng hạ thành Bắc Ninh. Ngày 15/3 tiếp theo chúng tiến đánh phủ Lạng Thương (thị xã Bắc Giang ngày nay) và tiến đánh thành Tỉnh Đạo – Yên Thế (nay thuộc xã Quang Tiến, huyện Tân Yên) và tiếp tục đánh lên Kép (Lạng Giang).Thành Tỉnh Đạo (Yên Thế) thất thủ, quân Pháp dưới sự chỉ huy của tướng Brie Đờ Lin Dơ tiến quân đánh chiếm Thái Nguyên vào ngày 16 tháng 3. Trong ngày 16/3/1884 quân Pháp đã bị nghĩa quân do Đề Nắm chỉ huy chặn đánh ở Đức Lân (xã Tân Đức, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên ngày nay) buộc chúng phải rút chạy. Sau trận này, nghĩa quân cũng rút về đình Hả (xã Tân Trung, huyện Tân Yên ngày nay) ăn mừng chiến thắng và chính thức làm lễ tế cờ phát động phong trào khởi nghĩa Yên Thế chiều ngày 16/3. Từ đây về sau ngày 16/3 được lịch sử ghi nhận là ngày mở đầu phong trào khởi nghĩa Yên Thế. Chính do sự kiện này mà đình Hả đã gắn liền với tên tuổi các vị thủ lĩnh của phong trào khởi nghĩa Yên Thế – đặc biệt là thủ lĩnh Đề Nắm”.Trong gần 10 năm chống thực dân Pháp và bè lũ tay sai, Đề Nắm đã chỉ huy quân và dân Yên Thế đánh bại gần 1 vạn quân Pháp khiến chúng phải thừa nhận đây là bãi chiến trường và là nơi xảy ra những sự kiện quan trọng nhất trong xứ thuộc địa của chúng ở Viễn Đông. 

Đình Hả được xây dựng cùng với chùa Hả vào thời Lê thế kỷ XVII. Kiến trúc của đình xưa gồm một toà tiền đình 3 gian 2 trái, nằm sát đường lớn, tiếp đến sân đình rộng, có tả vu và hữu vu, mỗi dãy 5 gian, tiếp đến toà đại đình 5 gian 2 dĩ và một hậu bầu 3 gian. Đình Hả Đặt bài vị và ngai thờ Thánh Cao Sơn – Quý Minh. Bên trong đình Hả được trang trí kiến trúc khá phong phú tinh tế, chạm lộng các đề tài như: hoa lá, tiên múa….Tuy nhiên, đình cũ đã bị tàn phá khi Pháp đánh lên Yên Thế. Trong thời gian hoà hoãn lần thứ 2 (1897-1909) với Pháp, ngôi đình đã được Đề Thám cho xây dựng lại: gồm 5 gian tiền đình, 2 gian hậu cung, cột nhỏ hơn so với đình cũ, mỗi gian rộng 3m; các bức cửa võng, ban thờ được chạm lộng công phu với các đề tài tùng, cúc, trúc, mai, hoa lá…cùng với đầy đủ các đồ thờ. Cảm phục trước khí phách anh hùng của Lương Văn Nắm (Đề Nắm), vào ngày khánh thành đình mới, Đề Thám và nhân dân làng Hả mở hội và rước bài vị của Đề Nắm vào trong khám thờ ở đình như một vị Thành Hoàng làng. Sau này dân làng Hả còn tạc tượng ông đặt tại đình Hả.

Nghi lễ Phóng điểu trong màn “Đề Nắm tế cờ” tại Lễ hội đình Hả năm 2014 - Ảnh: Phương Thảo

Hội đình Hả diễn ra vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm với nhiều trò vui phong phú. Cùng với việc thắp hương tưởng niệm Thành Hoàng làng, nhân dân còn thắp hương tưởng niệm Lương Văn Nắm (Đề Nắm) ở Thánh cung. Sau đó tổ chức lễ khai hội ở trước sân đình. Trong khu vực đình, chùa Hả, bà con nhân dân xã Tân Trung duy trì các trò vui trong ngày hội. Ngoài ra vào 16/3 dân làng còn tổ chức lệ ở đình Hả. Có năm, ở khu vực đình Hả, huyện Tân Yên cho mời đội kỳ lân sư tử của xã Phúc Hoà trống dong cờ mở tới múa thờ ở đình. Lại cho tập trung cả trăm con ngựa với các trai trẻ Tân Yên đóng làm nghĩa binh cụ Đề  đến đình từ sớm 16/3 dự lễ khai mạc. Trong lễ khai mạc này, không khí thật hào hùng, bài diễn văn ngắn gọn mà thôi thúc lòng người như tinh thần khởi nghĩa Yên Thế bất diệt. Tế xong, xe ngựa sẵn sàng chở đội kỳ lân tung cờ, đánh trống vừa ngồi trên xe ngựa vừa chạy, vừa múa. Cả trăm con ngựa được lệnh nối nhau tiến vào trung tâm lễ hội Phồn Xương. Từ đình Hả đến Phồn Xương, đường làng ven đồi, ven những luỹ tre. Các trai Cầu Vồng mặc quần áo nâu, đầu và bụng chít khăn đỏ, người cầm cung, cầm giáo, cầm kiếm, người cầm súng, cầm cờ thúc ngựa tiến bước. Vó câu nhịp nhàng, trống giục thùm thùm, bụi hồng mờ mịt. Khí thế ngày hội tưng bừng. Dân háo hức, rầm rập chạy theo, kẻ trước người sau, không khí tưng bừng phấn khởi, náo nhiệt.

Đình, chùa Hả đã được Bộ VHTT xếp hạng là di tích lịch sử ngày 10/03/1994; năm 2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 548/QĐ-TTg ngày 10/5/2012 công nhận Di tích lịch sử Những địa điểm Khởi nghĩa Yên Thế là Di tích quốc gia đặc biệt, trong đó có cụm di tích đình, chùa Hả, xã Tân Trung, huyện Tân Yên. Để khẳng định và làm rõ vai trò của Đề Nắm, trong chương trình lễ hội kỷ niệm 130 năm khởi nghĩa Yên Thế (1884-2014), UBND huyện Tân Yên phối hợp với Sở VHTTDL tổ chức cuộc Hội thảo khoa học: “Vai trò của Lương Văn Nắm với cuộc khởi nghĩa Yên Thế”.

Khuê Văn

 

;?>