• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3572292
  • Số người đang xem: 28
  • Trong ngày: 1372
  • Trong tuần: 19469
  • Trong tháng: 276776
  • Trong năm: 3220069
Trang chủ

Công tác bảo tồn Di sản hát văn ở Bắc Giang

( 11:38 | 30/05/2014 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Bắc Giang là địa phương có vốn di sản văn hóa vô cùng phong phú, hấp dẫn và đa dạng; cùng với di sản văn hóa vật thể thì di sản văn hóa phi vật thể với hơn 500 lễ hội truyền thống, các phong tục tập quán đặc sắc, các tri thức dân gian, các loại hình dân ca: Quan họ, ca trù, dân ca của các dân tộc thiểu số… đã mang lại cho Bắc Giang một diện mạo văn hóa khác biệt với các địa phương khác - đó là một nền văn hóa đan xen, đa sắc màu. Trong vốn di sản văn hóa ấy, hát văn là một loại hình văn hóa phi vật thể quí giá cần được bảo tồn và khai thác và phát huy.

Hầu hết trên địa bàn tỉnh Bắc Giang đều có sinh hoạt hát văn, chủ yếu được diễn ra ở các nơi thờ tự (đền, chùa). Các nơi thờ tự ấy đều gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu, ví dụ như: đền Tam Giang (xã Phượng Sơn, huyện Lục Ngạn), thờ Vũ Thành và các công chúa nhà Lý; đền An Phú (xã Mỹ An, huyện Lục Ngạn), thờ Kim Chân công chúa đời Hùng Vương thứ 16; đền Kép (xã Hương Sơn, huyện Lạng Giang), thờ Mẫu Thoải, Mẫu Liễu, mẫu Thượng Ngàn; đền bà Chúa Kho (xã Tiên Lát, huyện Việt Yên), thờ công chúa Thanh Bình, thời Hùng Tạo vương; đền thờ Thạch Linh thần tướng, thời Hùng Vương (xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên); đền Tam Tầng (xã Quang Châu, huyện Việt Yên), thờ quan Sơn Thần; đền Suối Mỡ (xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam), thờ Quế Mỵ Nương, con vua Hùng Định Vương; đền Bến Nhãn, (thị trấn Bố Hạ), thờ đức Thánh Trần; đền Nguyệt Hồ (xã Hương Vĩ, huyện Yên Thế), thờ Phu nhân Nguyệt Nga và hai công chúa Bảo Nga và Bảo Nương, thời Hùng vương; đền Cô (xã Tân Tiến, thành phố Bắc Giang), thờ Cô Đôi, thời Trần; đền bà Chúa Kho (thành Phố Bắc Giang), thờ Lý Thị Châu Lương, triều Lý thế kỷ thứ 12; đền Tân Ninh (phường Lê Lợi, thành phố Bắc Giang)…

Trước đây việc nghiên cứu, điều tra hay bảo tồn hát văn trên địa bàn tỉnh qui mô không lớn, thực hiện một chương trình riêng mà đều chỉ là một nội dung nhỏ trong các chương trình khác. Có thể nêu ra như sau:

Việc nghiên cứu hát văn được thực hiện trong quá trình lập Hồ sơ khoa học và pháp lý xếp hạng cho các di tích như di tích đền Suối Mỡ (xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam), di tích đền An Phú (xã Mỹ An, huyện Lục Ngạn), đền bà Chúa Kho (thành thố Bắc Giang)…. Cùng với việc viết lý lịch di tích thì công việc viết báo cáo khảo sát vùng để nghiên cứu lịch sử, văn hóa, tình hình kinh tế, xã hội của địa phương cũng như các phong tục tập quán, những nét sinh hoạt văn hóa có liên quan đến di tích được lập hồ sơ; trong đó, sinh hoạt hát văn cũng được đề cập đến một phần trong nội dung của báo cáo.

Liên hoan diễn xướng  chầu văn tại Lễ hội Suối Mỡ huyện Lục Nam. Ảnh: Phương Thảo

Năm 2008, Sở VHTTDL tỉnh Bắc Giang đã tổ chức cuộc hội thảo khoa học “Bảo tồn và khai thác các giá trị di sản văn hóa khu thắng cảnh Suối Mỡ, xã Nghĩa Phương, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang”, trong số các tham luận của hội thảo đã có một số tham luận của các nhà nghiên cứu trong tỉnh cũng như Trung ương đã tập trung nghiên cứu tín ngưỡng thờ Mẫu và sinh hoạt hát văn ở di tích Suối Mỡ. Tham luận “Từ Thượng Ngàn, phủ Thượng Ngàn đến Mẫu Thượng Ngàn” của GS.TS. Ngô Đức Thịnh; tham luận “Truyền thuyết và tín ngưỡng Suối Mỡ trong vùngvăn hóa tâm linh Tây Yên Tử” của PGS.TS. Nguyễn Thị Bích Hà; tham luận “Tăng cường tính văn hóa trong du lịch sinh thái Suối Mỡ, Lục Nam, Bắc Giang” của PGS.TS Trần Lê Bảo; tham luận “Văn hóa Hát văn thờ Mẫu ở đền Suối Mỡ, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang” của nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Cường; tham luận “Góp bàn về văn hóa dân gian vùng Suối Mỡ” của nhà nghiên cứu Nguyễn Thu Minh….

Ngoài ra, sinh hoạt hát văn cũng được đề cập đến ở nội dung Tín ngưỡng thờ mẫu trong mục II – Tín ngưỡng dân tộc Việt (chương VIII – phần thứ hai Văn hóa – xã hội) trong cuốn “Địa chí Bắc Giang Lịch sử và Văn hóa” do Sở VHTT tỉnh Bắc Giang và Trung tâm UNESCO thông tin tư liệu lịch sử và văn hóa Việt Nam xuất bản năm 2006.

Những nội dung nói trên chỉ là bước đầu nghiên cứu về tín ngưỡng thờ Mẫu; theo như nhà nghiên cứu Trần Văn Lạng (Địa chí Bắc Giang – Lịch sử và Văn hóa), hệ thống mẫu trên địa bàn tỉnh Bắc Giang được phân loại như sau: Mẫu Tam Phủ (Mẫu thoải, Mẫu thượng ngàn, Mẫu thượng thiên), Mẫu Tứ Phủ, Mẫu Nông nghiệp (bà chùa Lẫm, Chúa Kho, mẫu đền Suối Mỡ…), mẫu lịch sử nhân vật (mẫu đền Tòng Lệnh, mẫu đền Từ Mận…), Mẫu huyền tích (mẫu Y Sơn, Mẫu Thạch Linh, Mẫu Thánh Thiên, Mẫu Bảo Nương – Ngọc Nương…). Gắn với hệ thống thờ Mẫu là các cơ sở thờ tự (Di tích lịch sử văn hóa) và hầu hết, sinh hoạt hát văn đều được diễn ra ở các cơ sở thờ tự đó. Các nghiên cứu cũng chỉ đánh giá, nhìn nhận một cách khái quát về sinh hoạt hát văn trên địa bàn tỉnh mà chưa có sự nghiên cứu tập trung, cụ thể về từng vấn đề có liên quan đến hát văn. Tuy nhiên, đó cũng chính là những cơ sở bước đầu cho việc nghiên cứu di sản văn hóa hát văn sau này.

Nhận thức sâu sắc giá trị văn hóa của hát văn, năm 2012, Bảo tàng tỉnh Bắc Giang đã lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể “Nghi lễ chầu văn của người Việt tỉnh Bắc Giang” để đề nghị Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Bộ hồ sơ này cũng là bước đầu cho việc bảo tồn (ghi chép, miêu tả, chụp ảnh, quay hình…) di sản văn hóa hát văn của ngành Văn hóa tỉnh Bắc Giang.

Tiếp tục công tác nghiên cứu, điều tra và bảo tồn di sản hát văn, năm 2013, Bảo tàng tỉnh Bắc Giang đã xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai chương trình “Điều tra di sản hát văn tỉnh Bắc Giang”. Yêu cầu của chương trình này là: Điều tra, sưu tầm, tìm hiểu một số lời hát văn tiêu biểu, các hình thức sinh hoạt hát văn; Kiểm kê số lượng cơ cánh – cô cậu đồng, cung văn, tứ trụ; Kiểm kê số lượng đền, điện, phủ thờ Mẫu tiêu biểu tại Bắc Giang. Đối tượng nghiên cứu tập trung vào: Cô – cậu đồng, cung văn, tứ trụ người Bắc Giang; Đền phủ thờ mẫu; Sinh hoạt hát văn tại Bắc Giang. Phạm vi nghiên cứu được mở rộng trên địa bàn toàn tỉnh. Mục đích của chương trình này là tiến hành điều tra tổng thể về di sản hát văn trên toàn địa bàn tỉnh, từ đó để nhận diện di sản, đánh giá quá trình phát triển và những khả năng, định hướng cần thiết để tôn vinh di sản văn hóa hát văn là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của cả nước nói chung, Bắc Giang nói riêng.

Đây là chương trình điều tra di sản văn hóa hát văn nhưng được tiến hành như một chương trình Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể trước đây đã thực hiện. Kết quả của chương trình sẽ góp phần không nhỏ tới việc bảo tồn, khai thác có hiệu quả giá trị vốn có của hát văn và giúp cho việc định hướng công quản lý nhà nước về văn hóa nói chung, di sản văn hóa hát văn nói riêng.

Hội thảo khoa học về Di sản văn hóa hát văn. Ảnh: Hương Quỳnh

Cũng trong năm 2013, Bảo tàng Bắc Giang tổ chức hội thảo “Bảo tồn và phát huy Di sản văn hóa hát Văn tỉnh Bắc Giang”. Tại Hội thảo, Ban Tổ chức đã nhận được 20 bài tham luận của các nhà khoa học, nghiên cứu văn hoá ở Trung ương và địa phương. Nội dung các tham luận đã nêu rõ lịch sử, nguồn gốc ra đời, giá trị của nghệ thuật hát Văn trong đời sống của người Việt; con đường lan tỏa nghệ thuật hát Văn tại Bắc Giang; đề xuất các biện pháp nhằm bảo tồn, khai thác và phát huy các giá trị của di sản hát Văn, trong đó có công tác tuyên truyền, quảng bá, tổ chức truyền dạy, gắn bảo tồn với phát triển du lịch, tăng cường quản lý để hát Văn thật sự bổ ích, lành mạnh

Trong thời gian tới, để hát văn phát triển theo đúng hướng, các cấp, các ngành có liên quan cần tạo điều kiện cho cơ quan chuyên môn thực hiện các công việc như: nghiên cứu toàn diện di sản văn hóa hát văn, xuất bản sách giới thiệu về di sản hát văn tỉnh Bắc Giang, tổ chức liên hoan hát văn các cấp; có cơ chế chính sách đãi ngộ với các nghệ nhân có nhiều đóng góp với nghệ thuật hát văn…..

Nam Thanh

 

;?>