• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4129872
  • Số người đang xem: 26
  • Trong ngày: 3794
  • Trong tuần: 3794
  • Trong tháng: 297629
  • Trong năm: 3777649
Trang chủ

Về Dương Quan thăm chùa cổ Am Soi

( 09:21 | 05/10/2009 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Nằm bên hữu ngạn, cách thị xã tỉnh lỵ Bắc Giang chưa đầy 10 km về phía thượng nguồn sông Thương, chùa Am Soi cổ kính là một trong những di tích có quy mô kiến trúc có tầm cỡ ở tỉnh Bắc Giang hiện còn bảo tồn được tương đối toàn vẹn dáng xưa nhưng được ít người biết đến. Chùa cổ nằm bên bờ sông Thương thơ mộng sơn thuỷ giao hoà, chiều chiều vẳng tiếng chuông ngân… là địa chỉ hấp dẫn du khách tham quan. 

Dương Quan hay còn gọi là Trưng Nguyên là tên xã thời phong kiến, gồm hai thôn Thượng và Hạ thuộc tổng Mỹ Thái, huyện Bảo Lộc, phủ Lạng Giang. Nay thôn Thượng, Hạ thuộc xã Dương Đức, huyện Lạng Giang nơi toạ lạc ngôi chùa cổ Am Soi.

Chùa nằm ở đỉnh một ngọn đồi nhỏ của thôn Hạ (cho nên cũng được dân gian gọi là chùa Hạ), nhân dân gọi địa danh này là đồi Hòn Chùa. Công trình kiến trúc đều toạ nhìn thẳng hướng tây. Tam quan chùa nhìn qua bờ đê là đến bãi phù sa sát bờ nước sông Thương. Phong cảnh nơi đây thật là chốn sơn thuỷ hữu tình, từng được người xưa đề tụng:

Ngũ mã quy đầu linh Bắc địa

Tam sơn đối diện hiệu Linh Quang

Am Soi tự (chùa Am Soi) là tên gọi cũ, gợi cho ta liên tưởng tới thời gian khởi dựng di tích này từ năm, sáu thế kỷ trước. Bài văn trên cây hương đá trước toà tiền đường tạo dựng ngày tốt, tháng đầu mùa thu, năm Canh Thìn, niên hiệu Chính Hoà 21 (1700) và quả chuông đồng thời Lê Trung Hưng vẫn khắc ghi những tư liệu ấy. Còn tên gọi Linh Quang tự (chùa Linh Quang) mới xuất hiện từ năm Bảo Đại thứ 15 (1940), nhân việc nhân dân cùng sãi vãi bản tự tiến hành trùng tu chùa Am Soi đã đặt ra tên gọi mới. Sự kiện trùng tu và đổi tên chùa còn được khắc ghi trên chuông nóc toà tổ đường và đôi câu đối khắc ở cột xây sau toà thượng điện:

Chính Dương Quan nhất xã nhị thôn phụng sùng tân cựu.

Đương Am Soi thập hữu ngũ niên tu tập trùng tân.

Việc đổi tên chùa cũng phản ánh sự thực của lịch xử Phật giáo xứ Bắc ở giai đoạn cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Đó là hiện tượng đổi tên cũ bằng một tên mới có ý nghĩa đẹp và linh thiêng. Nhưng trong thực tế, tên gọi Am Soi vẫn là tên gốc gợi nhớ đến lịch sử khởi dựng di tích, hàm chứa nhiều nội dung nên nó vẫn in đậm trong lòng nhân dân cùng Phật tử của miền quê này.

Chùa Am Soi hiện còn gần 3 toà kiến trúc chính (tam quan bảo, gác chuông và tổ đường) nằm kế tiếp nhau trên trục tây nam, theo bố cục hình chữ công trên dỉnh đồi Hòn Chùa.

Toà Tam bảo gồm tiền đường và phật điện gắn kết liên hoàn thành bố cục hình chữ đinh. Tiền đường có 7gian, thượng ngoã hạ trụ. Phần kết cấu chịu lực gồm 8 vì, mỗi vì có 5 hàng chân cột gỗ lim. Nối kết các vì với nhau là hệ thống xà thượng, xà hạ mới được tu sửa (1940) nên rất chắc chắn. Phật điện có 3 gian cùng kiểu thức kiến trúc với tiền đường. Kiểu thức kiến trúc và các kiệu còn lại của toàn tam bảo chùa Am Soi cho thấy có sự pha trộn phong cách kiến trúc của thế kỷ 18 và thế kỷ 19. Cũng như các ngôi chùa cổ khác ở miền thượng xứ Bắc, Tam bảo là nơi bài trí tượng và các đồ thờ Phật. Tượng chùa Am Soi không đầy đủ theo bố cục lý tưởng nhưng hầu hết là tượng cổ, trải mấy trăm năm nhưng vẫn ánh lên màu vàng son, làm cho ngôi chùa càng thêm ling thiêng, lộng lẫy.

Kế sau phật điện là gác chuông. Công trình này được tạo dựng theo kiểu lầu gác, thượng thu hạ thách, tám mái, tám đao vẫn giữ nguyên được dáng vẻ kiến trúc ban đầu. Trên tầng lầu treo quả chuông lớn, được đúc vào cuối thế kỷ 18.

Công trình cổ kính nhất của di tích chùa Am Soi là nhà tổ, nằm ở phía sau gác chuông. Nhà tổ là nơi đặt tượng và phụng thờ chư vị sư tổ từng trụ trì,   rôi viên tịch tại chùa cùng chư vị hậu phật. Do hệ thống cửa bảo vệ không an toàn nên địa phương đã đưa tượng thờ về toà tam bảo để tiện hương khói, bảo vệ. Nhà tổ gồm 7 gian gỗ lim, với 8 vì mái, mỗi vì 5 hàng chân cột. Các vì có kết cấu kiểu thượng chồng giường, cốn nách, hạ kẻ đón. Nhà tổ là công trình kiến trúc còn nguyên vẹn nhất so với khi khởi dựng, các cấu kiện kiến trúc đều thống nhất cùng niên đại và phong cách tạo tác. Ở bốn vì giữa, từ quá giang đến đầu kẻ, trụ, đấu, cốn, co chồng đều được các nghệ nhân đục, chạm, tỉa…tỉ mỉ kết hợp hài hoài các kỹ thuật vê tròn, kênh bong, đục thủng khiến cho mỗi vì mái trở thành một tác phẩm điêu khắc gỗ liên hoàn có giá trị nghệ thuật cao. Các đồ án hoa văn hình học, trái đào tiên, biểu tượng chim thần xuất hiện ở đây đã gợi cho các nhà nghiên cứu đoán định tác phẩm kiến trúc này được tạo tác từ cuối thế kỷ 16 đầu thế kỷ 17.

Ngoài công trình kiến trúc có giá trị, nội tự chùa Am Soi còn bảo tồn nhiều hiện vật, đồ thờ và hệ thống tượng thờ cổ, cùng những tấm bia đá, chuông đồng, câu đối được tạo tác, chung đúc cách ngày nay hai, ba thế kỷ.

Di sản Hán - Nôm ở đây không nhiều, nhưng đều có giá trị đặc biệt. Bài văn bia khắc trên đài hương đá dựng ở sân chùa là tư liệu giúp việc tìm hiểu lịch sử xây dựng, trùng tu, tôn tạo chùa Am Soi từ trước năm 1700. Quý giá hơn nữa là bài thơ bằng quốc âm (chữ Nôm) khắc trên đài hương là văn bản hiếm gặp ở các miền quê xứ Bắc:

Nguỳ nguỳ thiện tín kính thập phương.

Tạc nên thạch trụ một cây hương

Trên đầu rằng nỗi sen hông đoá

Dưới cột thư ki bút thánh tương

Tám tiết danh hương đăng lễ nhạc

Thọ vụ phúc thôi giáng trinh tường

Muôn đời truyền dạy hưng công ấy

Cây đức nền nhân sáng tựa gương.

Như vậy, chùa Am Soi (hay Linh Quang tự - chùa Linh Quang sau này) là di tích cổ kính, cảnh quan đẹp với trên bốn trăm năm trường tồn cùng lịch sử. Di tích cần được quảng bá, giới thiệu để du khách thập phương biết tới để vãng du, hiểu biết thêm về miền quê Bắc Giang yêu dấu./.

Phật Sơn

 

;?>