• SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BẮC GIANG - Đ/C SỐ 74 Đ. NGUYỄN THỊ LƯU - P. NGÔ QUYỀN - TP. BẮC GIANG
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 396953
  • Số người đang xem: 30
  • Trong ngày: 1546
  • Trong tuần: 4673
  • Trong tháng: 396906
  • Trong năm: 396953
Trang chủ

Trò chơi dân gian trẻ em ở một số làng quê huyện Lạng Giang

( 14:38 | 26/06/2015 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Từ xưa tới nay, trẻ em có hai nhu cầu cơ bản thường đi đôi với nhau là học và chơi. Nhu cầu chơi phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, là hoạt động rất tự nhiên trong cuộc sống của thế giới trẻ thơ. Nó trở thành một hoạt động tích cực có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự hình thành cá tính, nhân cách của trẻ. Ngày nay sự bùng nổ phát triển công nghệ thông tin và truyền thông mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng ảnh hưởng không nhỏ tới sự rèn luyện thể chất đối với nhu cầu chơi của trẻ em. Nhiều trẻ em chơi một cách thụ động không gắn kết được với thực tế hoặc sự rèn luyện tu dưỡng bản thân. Khảo sát trò chơi dân gian trẻ em ở một số làng quê thuộc huyện Lạng Giang nhằm mục đích tìm lại sân chơi bổ ích có ảnh hưởng tích cực tới quá trình hình thành phát triển tâm lý thể chất của lớp trẻ ngày nay ở Lạng Giang- Bắc Giang.

Trò chơi trận giả

Người tham gia trò chơi này sẽ được cảm nhận nhiều điều thú vị, hồi hộp bởi tính bí mật, bất ngờ và đầy kịch tính của nó. Trò chơi này có thể chơi được vào buổi tối và ban ngày lúc rảnh rỗi buổi trưa. Thường chơi vào buổi tối sẽ có phần hấp dẫn, thú vị hơn ban ngày.

Số lượng trẻ chơi không hạn chế, chia làm hai phe. Số lượng thành viên mỗi phe được cân đối về vóc dáng, độ tuổi, sự nhanh nhạy sắc bén, kinh nghiệm. Sau khi hai người cầm đầu mỗi bên bắt thăm nhận khu vực phe mình chiếm giữ, tất cả các thành viên chạy về phe mình hóa trang có thể thay đổi trang phục hoặc trùm áo lên mình tìm vị trí trốn. Khi một bên phát lệnh “song chưa?” bên kia trả lời “xong” lúc này các bên sẽ tìm đối phương để “bắn”. Ví dụ Dũng nhìn thấy Thành của phe kia thì đưa tay lên giả súng chĩa vào người Thành và quát: “Thành ở vị trí số 3 hàng thứ hai, trùm áo đen”. Nếu đúng thì Thành sẽ bị “bắn” và cuộc chơi dừng lại một chút, tức là Dũng đã loại được một thành viên của phe đối phương, sau đó mọi người lại tìm chỗ nấp và tiếp tục chơi. Nếu Dũng “bắn” sai thì Dũng sẽ “bị chết”, bị loại chứ không phải là Thành. Những thành viên bị “bắn chết”, bị loại phải ra ngoài ngồi chờ cho hết ván mới được vào chơi ván mới.

Buổi tối, trò chơi này sẽ hấp dẫn hơn, bởi các phe có thể hóa trang hoặc trà trộn giữa phe này với phe kia và chỉ việc “dí súng” vào người đối phương “bắn”. Cách hóa trang của trẻ khá phong phú, sáng tạo. Chúng có thể đổi áo, đổi quần cho nhau làm đối phương không nhận ra và “bắn” nhầm. Có khi chúng cởi áo trùm lên mặt, chỉ để hở mắt ra nhìn, rồi buộc áo, quấn khăn…Cách di chuyển, trốn tìm cũng rất đa dạng. Trẻ thường tìm các chỗ kín đáo khó bị phát hiện như nấp sau tường nhà, bụi tre, đống rơm, leo lên cây, dùng vật dụng để che, di chuyển bằng cách trườn, bò, thậm chí cõng nhau, che cho nhau, chạy vòng ra phía sau đối phương để “bắn”…Đặc biệt trước khi vào chơi, người cầm đầu phe thường vạch ra những kế hoạch để chiến đấu và chiến thắng. Phân công rõ ràng, ai ở vị trí nào, ai nên theo dõi ai, chú ý cảnh giác ai của phe đối phương, vì trên thực tế bọn trẻ quá hiểu biết về nhau, về khả năng, sự nhanh nhạy, khôn ngoan của từng người.

Chơi quay

Quay được làm từ các loại gỗ mít, gỗ ổi, duối, xà cừ, sung…Dùng dao đẽo con quay sao cho thật tròn ở thân, cân đối từ trên xuống dưới, phần đầu quay thường nhỏ, có khi lại bằng tịt, phần thân thường hình tròn thu nhỏ dần xuống đáy con quay. Đáy con quay được đóng một cái đinh. Dây quay được bện bằng dây sợi đay rất dai, bền chắc.

Cách chơi:có hai cách chơi phổ biến.

1. Cách 1:Vẽ một vòng tròn đường kính từ 50-100cm trên mặt đất. Tất cả hô “hai ba” và bổ quay xuống đất, con nào quay lâu nhất, chết sau cùng thì được đi trước. Tất cả các con khác bị đặt vào trong vòng tròn, người được quyền đi trước dùng quay bổ mạnh vào các con quay khác sao cho các con quay đó bị cắm đinh vào có thể bị vỡ tung hoặc bị bắn ra ngoài vòng tròn. Nếu con quay bị chết tại vòng tròn thì bị nằm luôn tại đó hoặc chẳng may bị trượt ra ngoài nằm quay lơ thì cũng bị chết và bị đặt vào vòng tròn, con nào thoát ra khỏi vòng tròn mà vẫn quay thì con đó được bổ tiếp. Con nào đang nằm trong vòng tròn mà bị bắn ra ngoài thì được chơi, tức là được dùng để quay và bổ vào các con khác. Chính vì thế người chơi thường chia làm hai phe để cứu các con quay của đồng đội ra ngoài.

2. Cách 2:Tất cả cùng nhằm vào quay của đối phương mà bổ quay xuống, đợi con quay chết hẳn thì lại nhấc lên bổ tiếp. Cứ thế chơi liên tiếp, có con quay bị bổ rất nhiều nhát và có thể bị vỡ ra bởi những chiếc chân đế làm bằng đinh chắc, nhọn của con quay đối phương.

Cả hai cách chơi này thường không thành ván mà cứ thế chơi đến khi nào chán hoặc quay bị vỡ, hỏng, đứt dây…thì thôi.

Chơi pháo nổ pháo nang

Đất sét thịt thường có ở bờ ao, vùng trũng ẩm nước lấy lên nhào nặn cho mềm và dẻo sau đó nặn một chiếc pháo có hình thù giống như một chiếc xoong thu nhỏ, xung quanh thân thì dày nhưng đáy quả pháo lại mỏng và đều. Việc miết cho mỏng và đều đáy pháo cũng phải thật khéo léo, có thể một tay đỡ pháo, một tay miết, nếu làm quả pháo to thì đặt pháo lên viên gạch hoặc mặt phẳng nào đó để miết pháo.

Thường có một nhóm trẻ chơi với nhau, khi nặn pháo xong, một người hô: “Pháo nổ pháo nang cả làng cùng nổ” tất cả dùng tay đỡ pháo đập mạnh xuống nền đất sao cho miệng quả pháo tiếp đất thật đều, không khí bị nén lại và đít pháo bị vỡ tung ra, vỡ càng to càng tốt, tiếng pháo nổ cũng càng lớn. Cũng có khi chỉ có hai đứa trẻ chơi với nhau, từng người một đập pháo của mình. Khi pháo nổ đối thủ sẽ phải nặn một miếng đất vừa đủ chỗ vỡ đó để “đền”, rồi lại đến người kia đập pháo, rồi lại đền….cứ như vậy đến khi đối thủ hết đất dự trữ hoặc chơi chán thì thôi.

Làm pháo rập từ tàu lá chuối

Cách làm: Tàu lá chuối tươi, bỏ hết phần lá, chỉ lấy cuống lá. Dùng dao nhỏ, sắc khắc xuống sống lưng của lá sâu khoảng 1,5cm, tiếp tục cắt trượt xuôi xuống khoảng 3-4cm. Giữ dao ở vị trí đó, ép tỳ ngón tay trỏ lên trên và hất ngược cho miếng cắt vừa rồi bẻ dựng vuông góc với cuống lá. Lại tiếp tục lật những miếng như vậy sao cho cách đều nhau suốt dọc cuống lá, cách nhau khoảng 5cm, không nên gần quá sẽ bị hỏng, hất tung cả miếng tiếp theo, xa quá thì tiếng kêu sẽ rời rạc.

Cách chơi: Cho dựng tất cả các miếng cắt đó lên, một tay cầm thân của cuống lá, một tay vuốt mạnh, nhanh cho các miếng cắt đang dựng gập xuôi đập xuống tạo thành một chuỗi tiếng kêu đôm đốp nghe vui tai. Cách vuốt nhanh, chậm, đoạn nhanh, đoạn chậm cũng tạo hiệu quả âm thanh khác nhau. Muốn nghe lại tiếng kêu chỉ việc dựng lại các miếng cắt đó lên rồi lại vuốt.

Trên đây mới là bước đầu khảo sát một vài trong số hàng trăm trò chơi dân gian trẻ em ở một số làng quê thuộc huyện Lạng Giang mà có thể chúng ta bắt đã gặp ở nhiều làng quê khác trong tỉnh. Có thể nhiều người đã biết đến những trò chơi: Trồng hoa trồng nụ, rồng rắn lên mây, chơi khăng, chơi đánh đáo, thả diều, chơi ô ăn quan, nhảy ngựa, đánh chuyền…

Ngày nay xã hội phát triển, thời kỳ của công nghệ kỹ thuật số, các trò chơi bằng máy móc như chơi game, trò chơi điện tử…khiến nhiều trẻ em bị cuốn hút mà quên đi, hoặc không được biết đến những trò chơi dân gian. Những trò chơi dân gian thực sự vẫn có những điểm rất mạnh, rất đẹp và còn nguyên giá trị của nó bởi các trò chơi này đơn giản, gần gũi lại dễ chơi. Ở đó trẻ được sống và rèn luyện ứng xử trong quan hệ bạn bè, biết sinh hoạt đội nhóm, tập thể rất tốt, trẻ biết tư duy phối hợp với đồng đội, biết hỗ trợ nhau trong tình huống khó khăn. Trẻ có thể nhận thức hiểu biết về thế giới tự nhiên, hiểu biết môi trường xung quanh hơn. Điều quan trọng thông qua các trò chơi dân gian còn phản ánh được nét văn hóa rất riêng của mỗi địa phương trong những nét văn hóa chung mang đậm bản sắc của dân tộc.

Đồng Ngọc

 

 

 

;?>