• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4301128
  • Số người đang xem: 33
  • Trong ngày: 3903
  • Trong tuần: 38289
  • Trong tháng: 468885
  • Trong năm: 3948905
Trang chủ

Đình Cả - Làng quan họ bên bờ Bắc sông Cầu

( 12:17 | 10/11/2009 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Đình Cả là một trong năm thôn của xã Quảng Minh, huyện Việt Yên; trước cách mạng tháng Tám, Đình Cả thuộc xã Mật Ninh, tổng Dật Ninh, huyện Việt Yên, nay thuộc xã Quảng Minh huyện Việt Yên.

Đình Cả - một làng quê cổ mang đậm truyền thống văn hóa, đến nơi đây du khách được chiêm ngưỡng một loạt các công trình tín ngưỡng cổ có giá trị cao về lịch sử - văn hóa - nghệ thuật như: đình Mật Ninh, đình Mang, Văn Chỉ, đền thờ Mẫu, đền Ngõ Trên, đền Ngõ Dưới…Không chỉ giàu có về vốn di sản văn hoá vật chất, Đình Cả còn có nhiều nét sinh hoạt văn hoá phi vật thể phong phú, thuần hậu. Đáng tự hào nhất là tập tục sinh hoạt hát quan họ.

Sinh hoạt hát quan họ của Đình Cả chưa được lâu đời như các làng quan họ cổ (như Nội Ninh, Mai Vũ, Giá Sơn…) mà các nhà nghiên cứu đã tìm được ở bờ Bắc sông Cầu. Tuy nhiên bước đầu nó cũng có những nét sinh hoạt quan họ truyền thống xưa kia với những cuộc hát đối đáp giữa các liền anh Mật Ninh với các liền chị Trà Xuyên (Bắc Ninh).

Về nguồn gốc tập tục sinh hoạt hát quan họ của làng, theo cụ Chu Thế Vượng, một nhân vật đã từng đã từng tham gia hát quan họ trước năm 1945 thì hát quan họ bắt đầu xuất hiện ở Mật Ninh khoảng năm 1940-1941 Cụ Vượng cùng với 1 người trong làng là cụ Nguyễn Danh Huân xuống Thị Cầu (Bắc Ninh) học hát quan họ ở nhà cụ Sáu Căn. Nhà cụ Sáu Căn có rất nhiều người theo học hát quan họ. Cụ Vượng và cụ Huân theo học trong thời gian là 6 tháng, lúc học không phải trả tiền học mà chỉ phải góp tiền ăn cho gia đình thầy. Trong thời gian đó, các cụ được thầy Sáu Căn truyền dạy cho rất nhiều bài hát với nhiều lối giọng. Trong lúc theo học, các chàng trai Mật Ninh đã quen và kết bạn với các cô gái ở Trà Xuyên (Từ Sơn - Bắc Ninh) cũng đang theo học hát quan họ ở đó.

Khi về làng, hai cụ Vượng và cụ Huân đã tập hợp những người có giọng và thích hát quan họ để dạy lại và rủ nhau lập một đội hát. Những người hát quan họ cùng thế hệ với cụ Vượng trong làng Mật Ninh gồm có: Cụ Nguyễn Danh Huân - sinh 1926, cụ Nguyễn Danh Tôn - sinh 1925, Cụ Nguyễn Danh Thắc - Sinh 1926, cụ Dương Danh Năm - sinh 1926, cụ Phạm Hữu Lưu - sinh 1920, cụ Chu Thế Cận - sinh 1926. Trong các cụ kể trên chỉ còn cụ Cận còn sống, các cụ khác đều đã quy tiên, nhưng cụ Cận hiện nay mắt mờ sức khoẻ yếu nên không hát được nữa.

Từ những năm 1943 - 1945 mỗi khi Mật Ninh mở hội làng, những chàng trai quan họ Mật Ninh lại mời những cô gái quan họ Trà Xuyên lên dự hội, và cũng như tục kết nghĩa của các làng quan họ đàn anh, đàn chị họ có một lời thề là “Dù yêu nhau rất thắm thiết nhưng không được lấy nhau”.

Các liền chị quan họ ở Trà Xuyên lên đây bằng phương tiện xe tay kéo với trang phục là bộ quần áo mớ ba mớ bẩy, đầu đội nón quai thao… Khi lên đến nơi, các liền anh quan họ Mật Ninh đón tiếp rất trang trọng và lịch sự, mời các liền chị vào chốn đình chung để nghỉ ngơi, sau đó mời trầu mời nước. Khi hát quan họ, trang phục của các liền anh Mật Ninh là áo the, khăn xếp, tay cầm ô đen, chân đi giày Ký Long. Hát quan họ được tổ chức trước sân đình Cả, những người hát ngồi ở chiếu, liền anh Mật Ninh ngồi một bên, liền chị Trà Xuyên ngồi một bên và họ cùng nhau hát đối. Trong ngày hội làng (13/8 âm lịch) ngoài mời các liền chị ở Trà Xuyên, quan họ Mật Ninh còn mời các bạn hát ở các địa phương khác như: Đống Cao, Đại Tráng, Thanh Phương… cùng đến hát. Khi giã hội, các liền anh liền chị Mật Ninh - Trà Xuyên thường tặng nhau những miếng trầu têm cánh phượng, những miếng “cau 6 bổ 3” được gói ghém cẩn thận trong chiếc khăn tay mới với lời hẹn mùa hội năm sau sẽ gặp lại.

Không chỉ hát quan họ trong ngày hội của làng mình, những người hát quan họ ở đây còn đi hát ở khắp các vùng làng lân cận và xuống hát ở Trà Xuyên mỗi khi được mời. Lúc rỗi rãi, các liền anh ở Mật Ninh tụ họp lại cùng nhau tập hát, trao đổi kinh nghiệm hát sao cho đủ lối, đủ câu; sao cho giọng được vang, rền, nền, nảy… không thua kém gì với các bậc quan họ đàn anh đàn chị ở nơi khác. Cùng với việc tập luyện hát, những người biết hát quan họ ở Mật Ninh còn dạy hát lại cho các bậc đàn em trong làng. Thế hệ được dạy hát quan họ từ thời đó còn các bà: Chu Thị Ngói (sinh 1936), Trần Thị Sáu (sinh 1935), Trần Thị Tẻo (sinh 1938)…

Từ sau những năm 1930 của thế kỷ XX, những làng hát quan họ truyền thống như Nội Ninh, Mai Vũ, Hữu Nghi… thì Mật Ninh lại bắt đầu tổ chức hát quan họ. Nếu như không do hoàn cảnh lịch sử chiến tranh loạn lạc thì sinh hoạt hát quan họ ở Mật Ninh xưa kia sẽ được duy trì qua nhiều thế hệ và chắc rằng diện mạo sinh hoạt quan họ nơi đây sẽ khác.

Trải qua biến thiên thăng trầm của lịch sử, sinh hoạt quan họ cổ ở Mật Ninh diễn ra được vài năm, đến nay đã không còn nữa. Giờ đây, những người biết hát quan họ cổ trong thôn chỉ còn cụ Vượng, bà Sáu, bà Ngói. Cụ Vượng thì tuổi đã cao, sức yếu nên cũng không nhớ được nhiều bài nữa, về lối giọng cụ chỉ nhớ mang máng giọng sổng và giọng bỉ… Còn bà Sáu và bà Ngói cũng không nhớ được nhiều bài theo giọng cổ, khi sinh hoạt ở câu lạc bộ người cao tuổi của làng Mật Ninh các bà lại chuyển hướng sang hát quan họ mới cùng với đội văn nghệ của CLB.

Hiện nay, đội văn nghệ của thôn Đình Cả có hơn 10 người biết hát quan họ, lứa tuổi tham gia hát quan họ thường là từ trung niên trở lên và thường hát theo lối mới. Họ hát quan họ với tiết tấu nhanh và mạnh hơn, ngôn từ cũng trau chuốt hơn, khác với lối hát chậm rãi, ê a lặp đi lặp lại của lối hát cổ. Sinh hoạt của đội văn nghệ thôn không được đều đặn, lúc thì một tháng, lúc thì vài tháng, cũng có lúc họ sinh hoạt thường xuyên, đó là khi làng sắp mở hội hoặc đi dự hội diễn làng văn hoá hay giao lưu với các làng khác. Điều đáng quý ở nơi đây mà tôi phải ghi nhận là phong trào văn nghệ được tập trung sâu vào hát quan họ.

Những người hát quan họ trong thôn thường hát trong những dịp hội làng, sinh hoạt CLB, khi giao lưu với các địa phương khác, một số người hát trong cuộc thi do huyện Việt Yên tổ chức.

Để lưu giữ được sinh hoạt hát quan họ thì mong muốn lớn nhất của người dân nơi đây là phải giáo dục cho lớp trẻ không nên quay lại với quá khứ, phải biết nâng niu, quý trọng vốn truyền thống của cha ông. Những người như cụ Vượng, bà Sáu, bà Ngói… là tài sản vô giá của thôn nhà nói riêng và tỉnh Bắc Giang nói chung, tinh hoa văn hoá chẳng phải đâu xa mà chính là ở trong họ!

Vi Thị Tỉnh

;?>