• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3581666
  • Số người đang xem: 43
  • Trong ngày: 4759
  • Trong tuần: 28843
  • Trong tháng: 286150
  • Trong năm: 3229443
Trang chủ

Nghệ thuật chạm khắc đình Hà Mỹ

( 11:39 | 01/12/2009 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Trong số các di tích lịch sử văn hóa danh lam thắng cảnh ở huyện Lục Nam được cấp bằng công nhận cấp Quốc gia thì đình Hà Mỹ là di tích có giá trị văn hóa nổi trội bởi quy mô kiến trúc và nghệ thuật chạm khắc vô cùng tinh xảo do các nghệ nhân xứ Bắc thể hiện ở nửa cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18.

Tên gọi đình Hà Mỹ là gọi theo tên thôn Hà Mỹ, thuộc xã Chu Điện, huyện Lục Nam. Theo tư liệu điều tra điền dã tại địa phương thì dưới thời Lê sơ Hà Mỹ đã là làng quê trù mật nhưng người dân bản địa chưa tạo dựng được công trình tín ngưỡng văn hóa cho cộng đồng. Đến giữa thế kỷ 17, một số người họ Nguyễn, họ Trịnh... ở làng Đông Hồ thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh đến định cư ở Hà Mỹ rồi cùng dân bản địa bàn bạc xây dựng ngôi đình to rộng ở trước cửa làng. Trên núi Rừng Thờ dân làng cũng dựng một ngôi chùa để thờ Phật. Ngôi chùa cổ ngày ấy nay không còn. Ngôi chùa nằm cạnh đình hiện nay là công trình được xây dựng vào những năm cuối thế kỷ 19.

 Đình Hà Mỹ là một công trình kiến trúc được đầu tư chạm khắc công phu vào bậc nhất ở xứ Bắc hiện còn đến ngày nay. Đình nằm trong khuôn viên rộng gần mười nghìn mét vuôn. Thế đất bằng phẳng nhìn thẳng hướng đông nam. Về phong thủy hội đủ “ tiền án - hậu chẩm, tả thanh long - hữu bạch hổ”. Án tiền là dãy Mẫu Sơn (còn gọi là núi Khám) cao gần trăm mét. Hậu chẩm chính là dãy núi Rừng Thờ, lại thêm hai bên tả hữu đều có núi vây bọc như thế tay ngai. Xa cách chừng một cây số về bên trái có ngòi Mẫu Sơn dẫn nước từ ngàn Bảo Đài chạy qua rồi đổ nước ra sông Lục qua cửa Cổ Mân nơi giáp danh hai huyện Lục Nam và Yên Dũng.

Công trình kiến trúc đình Hà Mỹ gồm hai phần: Tam môn, tường bảo vệ và tòa đại đình.

Tam môn được đặt hướng đông nam cùng với hướng đình. Công trình này được tôn tạo gần đây nhưng dáng vẻ bề thế cổ kính. Tính từ cốt 0 đến chóp quả dành cao tới 7,5m; chính giữa là cổng chính; hai bên có hai cổng phụ xây kiểu cột đồng trụ đắp quả dành, trên các tai cột lại được các nghệ nhân dân gian cẩn thận khéo léo tô đắp các mảng phù điêu kênh bong với đề tài tứ linh, tứ quý rất đẹp mắt. Ngoài tam môn về phía đông bắc bức tường bảo vệ còn được trổ một cửa phụ cũng được tô đắp cầu kỳ có đao, mái như xưa.

Tòa đại đình là công trình kiểu kiến trúc cơ bản gồm: Tiền đình, dải ống muống và hậu cung nối liền nhau theo bố cục chữ công.

Tiền đình là tòa kiến trúc gồm ba gian hai chái; bước gian rộng, dạ tàu thấp đã kéo mái đình thoải xuống rộng rãi mà bề thế vững chãi lạ thường. Phần mái đình tuy bị xuống cấp rồi được đảo ngói lại nhiều lần nhưng bờ nóc, bờ chảy, đao góc vẫn chưa bị biến dạng. Chỉ tiếc rằng khi sửa chữa phần mái những người thợ đã vô tình làm gãy hỏng đôi rồng chầu mặt nguyệt cùng một số chi tiết được nghệ nhân xưa dày công tô đắp với những họa tiết vô cùng tinh xảo ở đầu đao, con kìm, con quy, con ly bám trên bờ nóc, bờ dải... Phần kết cấu lực bên trong của tòa là phần kiến trúc cơ bản của di tích này. Tất cả tòa kiến trúc có 6 hàng chân cột, mỗi hàng 6 cột, ở 4 góc có dựng thêm 4 cột đỡ kẻ góc làm cho phần chịu lực có cả thảy 40 cột gỗ lim chắc chắn. Hai hàng cột cái gian giữa thật xứng danh là những “đại trụ thiết lâm” có đường kính tới 60 cm đến nay vẫn còn khá chắc chắn sau trên dưới 300 năm tồn tại.

Kiến trúc tòa tiền đình theo lối thượng câu đầu chạy trụ, hạ kẻ trường (phía trước); mái sau kiểu con chồng cốn nách ở 4 vì giữa. Chồng giường bảy đón, kẻ góc ở hai chái. Các bức cốn cùng đầu dư, kẻ, bảy là nơi tập trung các mảng điêu khắc nghệ thuật vô cùng tinh tế mà hiếm ngôi đình nào trên đất Bắc Giang có được.

Mái đình kết cấu kiểu “tàu đao mái lá” thoải rộng, mái lợp ngói vảy dày tới 35-40 cm nặng nề cho nên phần khung cột chịu lực thật không thể không vững chãi bằng hệ thống cột, xà ngang, xà dọc, kẻ bảy với những lỗ mộng khít chặt mà khó có thể se thông cả sợi tóc.

Vẻ uy nghiêm, đồ sộ, vững chãi của ngôi đình vẫn không phải là sự độc đáo mà sự độc đáo chính là các mảng điêu khắc nghệ thuật và chính các mảng chạm là đề tài, là điểm thu hút sự quan tâm của khách tham quan, các nhà nghiên cứu.

Để chiêm ngưỡng nghệ thuật chạm khắc ở đình Hà Mỹ, người ta bị choáng ngợp ngay từ khi bước tới cửa đình bởi 4 đầu kẻ tràng vương từ mái xuống đối ngay trước mặt du khách. 4 đầu kẻ chính là 4 đầu rồng được chạm khắc kiểu đục thủng, kênh bong với những đường nét mềm mại mà toát lên sự đường bệ uy nghiêm của con rồng, vật linh vốn xưa chỉ xuất hiện ở các tòa kiến trúc cung đình. Bước qua bậu cửa, ta bắt gặp ngay 2 kẻ trang hai bên gian giữa vẫn là phần thân rồng, đuôi rồng nhưng các họa tiết này đã được nghệ nhân khéo léo phổ vào đó các hình trang trí mang đậm tính dân gian là các cô gái ở trần, các vũ sỹ ngồi trên thân, vây rồng mà người ta quen gọi là các vũ nữ, vũ sỹ ở các công trình kiến trúc trước đó vài thế kỷ. Quả thật rất khó mà nhận biết được con rồng thiêng ấy chính là chiếc kẻ tràng chạy từ thân cột cái qua cột quân, cột hiên rồi ngạo nghễ vươn tới tận hiên đình.

Bước tiếp tới trước cửa cấm, ta thấy hai bên tả hữu là hai bức cốn được đục chạm với một phong cách thật kỳ lạ, đẹp mà linh dị vô cùng. Vẫn là đề tài “long ổ”: rồng mẹ, rồng con, rồng cháu, rồng chắt sinh sôi nảy nở phồn thịnh nhưng ở hai cách thể hiện khác nhau. Một bên được đặc tả thiên về đề cao sự sinh tồn như mong ước “phúc lộc thọ” ngàn đời của cư dân lúa nước phương Đông; rồng mẹ sinh sôi nảy nở ra đàn đàn lũ lũ cháu chắt. Trên các đầu rồng lại chễm chệ một cô tiên nửa như khiêu vũ, nửa trầm mặc chiêm nghiệm sự sinh sôi phát triển của tạo hóa.

Bên kia cũng là “long ổ” nhưng hình như các nghệ nhân muốn thể hiện uy nghiêm của vương quyền. Trên mảng chạm hiện ra la liệt các đầu rồng trông thật hung dữ như muốn hăm dọa tiêu trừ sự bất chính. Các bờm, vây rồng dựng ngược như vô vàn lưỡi mác chọc thẳng tới cõi vô cùng. Hình tượng rồng ở đây như được biến hóa, như được nhào nặn giữa yếu tố dân gian với yếu tố cung đình, như sự kết hợp hài hòa giữa thần quyền với vương quyền để răn đe giáo dục, hướng con người ta đến những điều chân, thiện, mỹ.

Ngoài các bức chạm trên, ở các kẻ góc, chồng giường, bảy cũng được chạm khắc kênh bong nhiều đề tài khác hết sức sinh động. Dải ống muống nối tiền đình với hậu cung có hai gian, phía sau là hậu cung nằm song song với tiền đình có 3 gian cũng đao mái lượn với 4 đầu đao cong vút tạo cho ngôi đình Hà Mỹ thành công trình kiến trúc có 8 mái, 8 đao... thật đắc sắc.

Trong nội thất đình Hà Mỹ còn bài trí gần như nguyên vẹn các đồ thờ tự xưa. Hai pho tượng thành hoàng làng là đức thánh Cao Sơn, Quý Minh đại vương được tạo tác dưới thời Nguyễn nay vẫn ánh lên sắc vàng son trong tòa hậu cung. Những chấp kích, bát biểu, quả cầu gỗ, biểu trưng của lễ hội vẫn được trân trọng giữ gìn để lưu mãi thuần phong mỹ tục của quê hương.

Cùng với đình chùa Sàn, đình Thôn, chùa Khám Lạng, di tích đình Hà Mỹ đã góp phần tô điểm cho một cụm di tích kiến trúc nghệ thuật có giá trị du lịch hấp dẫn ở vùng đông bắc tỉnh Bắc Giang./.

Việt Văn

 

 

;?>