• SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH BẮC GIANG - Đ/C SỐ 74 Đ. NGUYỄN THỊ LƯU - P. NGÔ QUYỀN - TP. BẮC GIANG
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 99496
  • Số người đang xem: 50
  • Trong ngày: 2603
  • Trong tuần: 52335
  • Trong tháng: 99449
  • Trong năm: 99496
Trang chủ

Những giá trị tiêu biểu của di tích quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà

( 11:02 | 10/03/2017 ) Bản để inGửi bài này qua Email

 

Chùa Bổ Đà, xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang - danh lam cổ tự nổi tiếng của vùng Kinh Bắc xưa, nơi tu luyện và đào tạo tăng đồ của Thiền phái Lâm Tế và bảo lưu giá trị kiến trúc truyền thống độc đáo của người Việt.

Tọa lạc trên vùng đất linh thiêng thuộc dãy Bổ Đà gắn liền với truyền thuyết người tiều phu đốn củi và Phật Bà Quán Âm Bồ Tát ứng hiện cứu đời, chùa Bổ Đà tương truyền có từ thời Lý, được tu bổ, tôn tạo và mở rộng vào thời vua Lê Dụ Tông (1720-1729), gồm các đơn nguyên kiến trúc chính: chùa Tứ Ân, am Tam Đức, chùa Cao, vườn Tháp, Ao Miếu và khu vườn chùa.

Tiền đường chùa Bổ Đà. Ảnh: Trường Giang

Chùa Tứ Ân:Được xây dựng từ thời Lê (thế kỷ XVII- XVIII), Nguyễn (thế kỷ XIX), với lối kiến trúc tiêu biểu của chùa Việt là “Nội thông ngoại bế” tạo vẻ u tịch, thanh vắng. Với 16 khối kiến trúc khác nhau và 92 gian lối thông nhau tạo thành hệ thống các tòa ngang dãy dọc liên hoàn cổ kính. Xung quanh chùa được trình tường đất cao từ 2 đến 3m, tạo nên cảnh sơn môn rất độc đáo.

Chùa Cao: Có kiến trúc cổ nhất trong khu di tích, có thiết kế kiểu mái vòm theo lối kiến trúc am, động, quá trình tu sửa có thêm hình đắp và cải tạo phần bờ mái trước mang nét kiến trúc thời Nguyễn (thế kỷ XIX).

Am Tam Đức: Kiến trúc kiểu chữ Nhất gồm 5 gian, 3 gian giữa xây kiểu chồng diêm 2 tầng mái, là nơi thờ Phạm Kim Hưng (Như Thị), vị sư trụ trì có công mở mang xây dựng chùa vào thế kỷ XVIII.

Khu Ao Miếu: Là nơi phát tích tục thờ Đá liên quan đến tín ngưỡng thờ Thạch Linh Thần Tướng, hiện còn những tảng đá lớn nằm trong ao, tương truyền là nơi lưu lại dấu tích của Mẹ Đá khi sinh ra Thạch Linh Thần Tướng.

Khu vườn Tháp: Gồm hơn 100 tháp Phật – nơi tàng lưu xá lị của 1.214 tăng, ni thuộc thiền phái Lâm Tế. Tháp được xây từ 2 đến 3 tầng bằng gạch chỉ bản mỏng, vật liệu gắn kết là vôi, giấy bản và mật mía, phần lớn được xây dựng từ thời Lê (thế kỷ XVII), Nguyễn (thế kỷ XIX), gồm hai loại: Tháp Sư Tăng và tháp Sư Ni. Trải qua hằng trăm năm nhưng vườn Tháp chùa Bổ Đà vẫn được bảo lưu gần như nguyên vẹn, mang giá trị kiến trúc nghệ thuật phật giáo đặc sắc. Năm 2016, tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác nhận Bổ Đà là ngôi chùa có vườn tháp lớn nhất Việt Nam.

Khu Vườn chùa: Được trồng các loại cây ăn quả truyền thống và các loại hoa màu theo thời vụ. Xung quanh được đào hào vừa để thoát nước vừa để ngăn cách bảo vệ. Ngoài giá trị vật chất của di tích, từ xưa khu vườn chùa Bổ Đà đã là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân. Đầu năm 2017, HộiBảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam có Quyết định công nhận cây Vối và cây Đa trong khu Vườn chùa là Cây di sản Việt Nam.

Một góc Vườn tháp chùa Bổ Đà. Ảnh: Trường Giang

Chùa Bổ Đà còn là nơi bảo lưu trên 40 pho tượng Phật trong đó phần lớn là tượng Phật cổ thời Lê (thế kỷ XVIII), Nguyễn (thế kỷ XIX) như bộ tượng Tam Thế Phật, tượng A Di Đà, tượng Thích Ca Niệm Sen, toà Cửu Long, tượng Tam Châu…. Ngoài ra còn có các pho tượng bài trí theo tín ngưỡng thờ Nho Giáo, Đạo Giáo và tín ngưỡng dân gian bản địa như tượng Thạch Linh Thần Tướng, tượng Lão Tử, Khổng Tử, thể hiện rõ dấu ấn tam giáo đồng nguyên. Đây là một trong những điểm khác biệt trong thờ tự của chùa Bổ Đà với các ngôi chùa khác trong cả nước. Hệ thống tượng Phật tạc chất liệu gỗ, sơn thếp đến nay còn nguyên vẹn, có giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hoá, tôn giáo.

Là nơi tu hành của các tăng ni và đào tạo các tăng đồ theo Thiền phái Lâm Tế trong hơn 300 năm, chùa Bổ Đà còn bảo lưu 1.935 mộc bản kinh Phật và 18 bộ sách kinh chính.Mộc bản có niên đại sớm nhất được san khắc vào năm 1740, muộn nhất vào những năm đầu thế kỷ XX. Trải qua nhiều thế kỷ, bộ kinh hiện nay vẫn còn khá nguyên vẹn, thể hiện những tư tưởng của Phật giáo Việt Nam thuộc dòng Thiền Lâm Tế. Các ván kinh được khắc trên gỗ thị vừa bền, không cong vênh và rất nhẹ. Kinh được khắc nổi bằng chữ Hán, nét chữ tinh xảo, nay vẫn sắc, rõ. Đây là kho di sản tư liệu quý giá không chỉ về lịch sử Phật giáo mà còn có giá trị nghiên cứu trên nhiều phương diện: Lịch sử, văn hoá, ngôn ngữ, văn học, mỹ thuật, y học…. Năm 2016, tổ chức Kỷ lục Việt Nam đã xác nhận kỷ lục Bộ Mộc bản kinh Phật tại chùa Bổ Đà của Thiền phái Lâm Tế khắc trên gỗ thị cổ nhất Việt Nam.

Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi chùa được trùng tu nhiều lần, song cơ bản vẫn giữ được kiến trúc cổ từ nét văn hoá tường đất, vườn tháp đến kiến trúc gỗ truyền thống mang phong cách nghệ thuật đan xen của các thời đại nối tiếp nhau. Với những giá trị kiến trúc-nghệ thuật đặc biệt, năm 1992, chùa Bổ Đà được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích quốc gia.

Nét kiến trúc chùa Bổ Đà. Ảnh: Trường Giang

Lễ hội chùa Bổ Đà tổ chức từ ngày 16 đến 18 tháng 2 âm lịchhàng năm để ghi nhớ công lao của các vị Thần, Phật bảo hộ cho cuộc sống của nhân dân địa phương. Không gian lễ hội rộng bao trùm khắp các cửa đình, cửa chùa thuộc dãy Bổ Đà sơn, từ khu Ao Miếu, đền Trung, đền Thượng, tới chùa Linh Sơn, chùa Linh Chi, đền Độc Cước, đền Bà Chúa Kho tới chùa Bổ Đà. Lễ hội ở đây hội tụ đủ cả hai yếu tố văn hoá tôn giáo và tín ngưỡng,là minh chứng của tư tưởng “Tam giáo đồng nguyên”, nơi hội tụ của dòng thiền Lâm Tế, Trúc Lâm và tín ngưỡng dân gian bản địa. Đây cũng là dịp để người dân trong vùng thực hành và duy trì những nghi lễ, lễ thức cổ truyền như đấu vật, chọi gà. Từ năm 2000, hàng năm huyện Việt Yên đều tổ chức Hội thi hát Dân ca Quan họ cấp huyện tại lễ hội chàu Bổ Đà với sự tham gia của các làng quan họ trong huyện. Đến năm 2010, định kỳ 02 năm, Sở VTTTDL đều tổ chức Liên hoan hát Dân ca Quan họ cấp tỉnh, góp phần tôn vinh, quảng bá và tuyên truyền sâu rộng trong các cấp, các ngành và cộng đồng về giá trị của dân ca quan họ- di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã được UNESCO công nhận năm 2009.

Nhằm tôn vinh những giá trị độc đáo về văn hóa, lịch sử và kiến trúc nghệ thuật của chùa Bổ Đà, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu choUBND tỉnh báo cáo xin chủ trương của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc lập hồ sơ khoa học di tích chùa Bổ Đà (huyện Việt Yên) đề nghị xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Sau khi được sự nhất trí của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia và chỉ đạo của UBND tỉnh; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chỉ đạo lập hồ sơ khoa học đề nghị Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà; đồng thời chỉ đạo lập hồ sơ lễ hội chùa Bổ Đà đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịchđưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngày 22/12/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2499/QĐ-TTg xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (đợt 7) cho 13 di tích, trong đó có di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật chùa Bổ Đà. Ngày 23/01/2017, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 217/QĐ-BVHTTDL công bố danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho 11 di sản, trong đó có Lễ hội Bổ Đà.

Đây là sự tôn vinh, ghi nhận các giá trị tiêu biểu nổi bật, độc đáo của chùa Bổ Đà (Việt Yên, Bắc Giang) mà các thế hệ cha ông đã dày công xây dựng, vun đắp để lại cho các thế hệ hôm nay và những nỗ lực cố gắng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của các cấp, các ngành, đặc biệt là của đảng bộ và nhân dân huyện Việt Yên trong suốt mấy chục năm qua; đồng thời cùng với niềm vinh dự tự hào khi di sản được vinh danh còn đặt ra trách nhiệm của chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Bắc Giang trong công tác bảo tồn, phát huy di sản.

Nhằm tôn vinh, quảng bá và tuyên truyền rộng rãi giá trị của di sản, góp phần nâng cao nhận thức và hành động của các cấp, các ngành và cộng đồng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản, giáo dục truyền thống và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân, ngày 06/02/2017, UBND tỉnh Bắc Giang đã ban hành Kế hoạch số 278/KH-UBND về việc tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt chùa Bổ Đà và Lễ hội truyền thống chùa Bổ Đà, huyện Việt Yên năm 2017, Quyết định thành lập Ban Tổ chức, phân công nhiệm vụ cho các thành viên, chuẩn bị các điều kiện và nội dung để tổ chức thành công, có hiệu quả thiết thực của sự kiện văn hóa quan trọng này của tỉnh Bắc Giang năm 2017. Theo đó, Lễ đón nhận các sự kiện trên, cùng với chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừngvới chủ đề “Về nơi đất lành chốn thiêng” và khai hội chùa Bổ Đà năm 2017 sẽ được bắt đầu từ 8h30 phút ngày 12/3/2017 (tức 15-2 Đinh Dậu) và được truyền hình trực tiếp trên Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh Bắc Giang. Đây là dịp quảng bá, tôn vinh sâu rộng những giá trị của di sản, tạo niềm tự hào và trách nhiệm bảo tồn di sản lan tỏa trong cộng đồng, cũng như sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trên quê hương Bắc Giang.

Quang Vũ (tổng g hợp)

 

 

 

 

 

;?>