• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4491203
  • Số người đang xem: 22
  • Trong ngày: 5863
  • Trong tuần: 22495
  • Trong tháng: 658960
  • Trong năm: 4138980
Trang chủ

Danh nhân khoa bảng Đào Toàn Mân

( 11:18 | 28/01/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

            Đào Toàn Mân là một danh nhân khoa bảng tiêu biểu của quê hương Bắc Giang nhưng tới nay được ít người biết đến về thân thế, sự nghiệp và hành trạng. Các sách đăng khoa lục thống kê danh sách các vị đỗ đại khoa nước nhà dưới thời phong kiến đều bỏ sót tên ông. Cũng chính vì thế khi biên soạn tập sách “Các nhà khoa bảng Việt Nam”, nhóm tác giả do Giáo sư Ngô Đức Thọ chủ biên cũng không nhắc tới cả trong phần bổ dibiệt lục.

            Trong quá trình sưu tầm, tập hợp tư liệu về các danh nhân khoa bảng của tỉnh Bắc Giang, chúng tôi được tiếp xúc với nhiều thư tịch, văn khắc Hán Nôm cổ liên quan đến nhà khoa bảng Đào Toàn Mân. Trong bài viết này chúng tôi giới thiệu những thông tin ban đầu về thân thế, sự nghiệp của ông.

            Theo cuốn gia phả họ Đào làng Song Khê và các tư liệu khác của dòng họ, được biết: cụ Đào Toàn Mân sinh năm Mậu Thân (1308) tại làng Song Khê, xã Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang (tên ngày nay). Năm Giáp Tý (1324) khi mới 16 tuổi dự kỳ thi Hương đỗ Hương cống. Và không hiểu vì lí do gì mà mãi 28 năm sau, khi đã 44 tuổi mới dự kỳ thi Thái học sinh khoa Đại T , năm Nhâm Thìn, niên hiệu Thiệu Phong thứ 12 (1352) triều Trần Dụ Tông đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ. Thi đỗ được sơ bổ làm quan nhưng hiện nay chưa tìm được tư liệu phản ánh cụ thể việc này. Qua quốc sử được biết năm 1381 giữ chức Tri thẩm Hình viện sự. Năm 1384, khi đang làm quan ở cung Thiên Trường ông đã đột ngột qua đời, thọ 76 tuổi. Sau khi mất, thi hài được đưa về quê (Song Khê an táng). Mộ phần hiện nằm ở cánh đồng Bãi Trạng, thôn Lịm Xuyên, xã Song Khê. Đương thời làm quan được nhà vua hết sức yêu chiều, sủng ái, cho phép xây dựng hành dinh kế cận cung Thiên Trường, lại phong cho thái ấp để hưởng bổng lộc ở Cổ Lễ (Ninh Bình). Hiện nay ở Cổ Lễ vẫn tôn thờ ông làm thành hoàng vì có công khai khẩn đất hoang lập nên địa phương này.

            Cũng thời gian cư quan nhậm chức ở đây, ông đã sinh ra Đào Sư Tích, sau này thi đỗ Trạng nguyên ở khoa thi Giáp Dần niên hiệu Long Khánh thứ 2 (1374). Về cuộc đời, sự nghiệp Tiến sỹ Đào Toàn Mân các tư liệu ghi chép chưa được đầy đủ. Chúng tôi xin dẫn vài tài liệu tiêu biểu, đáng tin cậy ghi chép về ông. Sách Đại Việt sử kýý .... toàn thư (tập II, kỷ nhà Trần, quyển 8) cho bết: “Năm Tân Dậu (1381) tháng năm lấy Đào Sư Tích làm quan Nhập nội hành khiển, Hữu ty... lang trung. Cha Sư Tích là Toàn Mân làm quan chức Tri thẩm hình viện sự. Tấm bia “Kim bảng lưu phương” ở Văn miếu Bắc Ninh ghi chép về ông như sau: “Tiến sỹ triều Trần Đào Toàn Mân người xã Song Khê, huyện Yên Dũng, cha của Trạng nguyên Đào Sư Tích. Làm quan chức Tri Thẩm hình viện sự. Thấy quốc sử ghi có đền thờ ở Nam Chân... Thi đỗ nhị giáp Tiến sỹ khoa Đại Ty ...”. Dòng họ Đào ở Song Khê hiện còn lưu giữ cuốn gia phả ghi chép về ông chi tiết hơn: “Cao cao tổ húy tự là Toàn Mân, thi đỗ Đệ nhị giáp Tiến sỹ dưới triều Trần. Làm quan đến chức Tham tri Hình viện, Lễ bộ Thượng thư. Cụ sinh ra Đào Sư Tích, thi đỗ Đệ nhất giáp tiến sỹ cập đệ Đệ nhất danh (Trạng nguyên) khoa Giáp Dần niên hiệu Long Khánh triều Trần (1374). Làm quan chức Tư đồ đại hành khiển, sau được phong tước Mậu quốc công...”. Như vậy cuốn gia phả còn cung cấp cho chúng ta thêm lượng thông tin quý giá về hai danh nhân khoa bảng họ Đào, cả hai cha con đều làm quan đến chức Thượng thư bộ Lễ...

            Ngoài tư liệu Hán Nôm, dòng họ còn lưu giữ, truyền tụng nhiều giai thoại thú vị về Tiến sỹ Đào Toàn Mân và Trạng nguyên Đào Sư Tích. Xin được kể ra đây một câu chuyện về Tiến sỹ Đào Toàn Mân dưới góc độ là một nhà giáo tài ba, mẫu mực. chuyện kể rằng chính Tiến sỹ Đào Toàn Mân đã được người thày lỗi lạc Chu Văn An đề tặng “Đại sư vô nhị” (Bậc thày có một không hai). khi Đào Sư Tích thi Đỗ Trạng Nguyên, được vào bái yết Hoàng thượng, Hoàng thượng hỏi rằng: Tân Trạng nguyên học hành tài giỏi, lại thi đậu cao như vậy là do ai dạy bảo? Sư Tích thưa rằng: Dạ do chính cha thần dạy dỗ từ nhỏ... Hoàng thượng bèn vời Đào Toàn Mân vào triều khen là “Phụ giáo tử đăng khoa” (Cha dạy con thi đỗ) và ra một vế đối thử tài:

Viên ngoại ba tiêu, vô phụ quân, tứ thời hữu kết (Cây chuối ngoài vườn không có chồng mà bốn mùa vẫn kết trái).

Tiến sỹ Đào Toàn Mân ứng đối ngay:

Mộc tại nguyệt thiên, vô thố bồi, bát nguyệt giai xuân. (Cây mọc ở cung trăng, không đất bồi mà tháng tám vẫn tươi tốt).

Nghe xong Hoàng thượng hết sức ngợi khen và ban cho bức trướng đề 5 chữ: “Phụ tử đồng đăng khoa” (Cha con cùng thi đỗ). Và chính vì thế mà người đời vẫn gọi cụ Đào Toàn Mân là Trạng nguyên cũng vì sự kiện này. Bởi ở khoa thi này con trai Đào Sư Tích đỗ Trạng nguyên, mà vua ban cho là Cha con cùng thi đỗ nên mọi người hiểu rằng cụ Đào Toàn Mân cũng được phong đỗ Trạng nguyên ở khoa thi ấy.

Nguyễn Đặng Văn

;?>