• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 5037257
  • Số người đang xem: 11
  • Trong ngày: 1906
  • Trong tuần: 23936
  • Trong tháng: 1205014
  • Trong năm: 4685034
Trang chủ

Lễ hội đền Từ Hả

( 23:57 | 25/03/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Tương truyền cách đây hàng nghìn năm, vào đời nhà Lý (thế kỷ X - XI), tại xã Hả Hộ thuộc Động Giáp, là Châu Lạng của nước Đại Việt, đây là một động lớn của vùng Bắc Giang, dòng họ Giáp sống ở động này đã từng nổi tiếng trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Các tù trưởng, tộc trưởng vùng này đều thuộc dòng họ Giáp được kế tiếp nhau qua nhiều thế kỷ. Vào thời Lý họ Giáp ba đời có người làm phò mã cho nhà Lý, như: thời Lý Thái Tổ có Giáp Thừa Quý; thời Lý Thái Tông, Thân Thiệu Thái (1029) lấy công chúa Bình Dương; Thời Lý Nhân Tông Thân Cảnh Phúc (1066) lấy công chúa Thiên Thành, các phò mã họ Giáp giỏi đánh giặc đã được nhân dân tôn sùng và lịch sử đã ghi là những “Thiên Thần Động Giáp”. Hội Từ Hả là lễ hội thờ tướng quân Vũ Thành (Thân Cảnh Phúc) phò mã nhà Lý (1066) đã có công chống giặc ngoại xâm phương Bắc. Đây là hội đền, chùa lớn nhất của huyện Lục Ngạn thuộc thôn Kép xã Hồng Giang.

Tại Hả Hộ, nay có một ngôi đền lớn thuộc thôn Kép xã Hồng Giang huyện Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang. Đây là khu di tích lớn gồm cả đền và chùa đã được xếp hạng. Đền - chùa Từ Hả nằm biệt lập bên làng Hả Hộ nhưng khi tổ chức Hội đền - chùa, không gian lễ hội được mở rộng tại tất cả các vị trí của làng chứ không riêng tại khu di tích.

Xưa kia, lễ hội đền Hả là lễ hội của xã Hả Hộ, tổng Hả Hộ, huyện Lục Ngạn, phủ Lạng Giang, xứ Kinh Bắc. Người dân tổ chức lễ hội vừa để tưởng nhớ tướng quân Vũ Thành (Thân Cảnh Phúc) và trong các trò chơi có trò chơi quan trọng nhất là diễn lại tích đức thánh Vũ Thành cầm quân đánh giặc tại ải Xa Lý và ải Nội Bàng và vượt lên ải Chi Lăng đây là cửa ngõ phía Bắc của kinh thành Thăng Long.

Theo lệ xưa, tổ chức lễ hội đền Hả được chia cho 4 giáp: Kép, Trong, Hăng và Nguộm. Mỗi năm, 4 giáp chọn ra một giáp đăng cai, 4 giáp chọn ra một ban khánh tiết. Ban khánh tiết gồm: hội chủ; thầy cả; đương cai; thư văn; bồi tế; chắp hiện; hỏa khí; đạo tràng; các bậc trưởng lão; thủ từ; và 4 nhà chức trách của làng.

Ban khánh tiết có trách nhiệm tổ chức lễ hội theo nghi lễ và nghi thức của nhà thánh đã truyền lại từ xưa đến nay. Hội được tổ chức vào 3 ngày, mồng 7, mồng 8 và mồng 9 tháng Giêng hàng năm. Ngày mồng 8 là ngày chính hội. Trong cả 3 ngày đều có tổ chức tế, lễ tại đền và chùa. Riêng ngày mồng 8 được tổ chức tại Bãi Dược, vừa tế lễ, vừa diễn ra các trò vui.

Cuộc rước và tế ở Bãi Dược được tiến hành từ giỡ Mão đến giờ Ngọ của ngày mồng 8 tháng giêng. Đây là một màn diễn lại tích đức thánh Vũ Thành cầm quân đi đánh giặc giữ nước. Tích diễn này chính là nét độc đáo nhất và tiêu biểu nhất của lễ hội Từ Hả.

Nghi thức và nghi lễ ngày mồng 8 tháng Giêng được bắt đầu bằng nghi lễ giao tín

Lễ giao tín được tế vào giờ Mão (6 -7 giờ sáng) do các quan viên đảm nhận. Đây là lễ dâng cỗ chay trình nhà Thánh, và mời thánh cầm quân ra trận. Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm, tôn kính. Cỗ chay của các giáp được đưa lên bàn thờ của thánh để cúng gồm: bánh dày, bánh ít, bánh mật, bánh đậu nhừ, bánh bìa, giang, bánh chay, chè lam, chè mật, bánh mã, xôi, cơm, cam sành, trầu cau. Sau khi làm lễ các đồ rước như kiệu, hương án, bát bửu, binh khí, cờ quạt, ngựa hồng, ngựa bạch… được sắp xếp chỉnh tề, đầy đủ ở sân đền để chuẩn bị rước.

Đúng giờ Tỵ có lệnh cho đoàn rước khởi giá. Đoàn rước tượng trưng cho đoàn quân lên đường đi đánh trận. Vì thế, đoàn rước phải đi rất trật tự âm thầm, cờ sai, quân rẹp đường chỉ lấy hiệu lệnh chuyền nhau 27 lá cờ ngũ hành được quấn lại vào cột cờ, trống, chiêng phải thu hết dùi không được đánh. Kỳ lân, sư tử cũng im lìm bước, ngựa đóng yên cương cũng từ từ bước. Hộ vệ vác đao, bát bửu nghiêm trang, đi đều không được nói. Kiệu ông, kiệu bà chậm rãi rước theo đoàn quân. Đoàn rước cứ im lặng thế đi qua miếu Bà Lão Hậu ở dưới gốc đa rồi qua bãi trống, bãi chiêng, bãi lá cờ… rồi tiến quân vào chân đồi bãi Dược dừng lại. Đây là nơi ém quân chờ thời cơ xung trận.

Trận địa các đoàn quân phải chiếm lĩnh là đỉnh đồi bãi Dược. Khi có hiệu lệnh bằng súng phát ra (hay lệnh bằng chiêng trống) thì cờ quạt được tung ra, cờ sai dẹp đường sẵn sàng chỉ huy, mở lối cho đoàn quân xung trận, kỳ lân, sư tử nhảy múa cùng trống, thanh la tưng bừng náo nhiệt. Đoàn quân siêu, đao bát bửu, chắp kích ào ào tiến đánh điểm cao của bãi Dược. Kiệu ông, kiệu bà khi có lệnh cũng hành quân bằng lệnh chạy như bay, trong đoàn quân xung trận, ngựa bạch, ngựa hồng phi nước đại trong tiếng trống chiêng, tiếng hò reo vang, tiến lên chiếm lĩnh đỉnh cao.

Cuộc xung trận kết thúc nghĩa là báo hiệu cho cuộc chiến thắng lần đầu, để rồi lại ra quân đánh tiếp trận thứ hai. Trước khi xung trận lần hai nhà thánh tổ chức làm lễ khao quân mừng thắng lợi đầu tiên. Lễ khao quân được tổ chức ngay ở Bãi Dược (lễ tế Thánh), bắt đầu từ giờ Ngọ. Các giáp chuẩn bị lễ vật để dâng thánh. Trước khi tiến lễ có tổ chức vật thờ. Lễ vật thờ còn gọi là lễ đạp đất. Hai đô vật được chọn từ các trai đinh của làng, họ cởi trần, đóng khố, xe đài, vái lễ Thánh, chào khách với vẻ mặt vui vẻ, hồ hởi. Họ vật thờ 3 keo. Vật thờ là thể hiện sức mạnh cho sản xuất chiến đấu và cầu mong cho dân an vật thịnh.

Sau lễ vật thờ các cuộc tế lần lượt diễn ra. Lễ vật dâng lên thánh ở bãi Dược cũng được chuẩn bị chu đáo, đúng nghi thức và đẹp mắt. Sau tế lễ mừng công thì tiếp đến là lễ đảo cờ lần một và lần hai. Lễ đảo cờ đặc trưng cho 2 lần đi đánh giặc của tướng quân Vũ Thành.

27 lá cờ được chia thành hai hàng ở trước kiệu thánh, 13 lá một hàng, còn 1 lá cắm riêng một chỗ. Các trai đinh của giáp đăng cai ở đúng vị trí và sẵn sàng chờ lệnh đảo cờ. Khi lệnh phát, 13 lá cờ bên tả chạy sang chỗ của 13 lá cờ bên hữu và ngược lại. Thời gian đảo cờ rất nhanh, cự ly chạy bên này sang bên kia là 100m, nên các trai đinh phải vận động nhanh nhẹn. Đảo cờ là biểu diễn của  một trận đánh. Lễ đảo cờ lần hai được diễn ra vào lúc 13 giờ và cũng tiến trình như vậy, chỉ khác sau lần đảo cờ thứ hai thì rước thánh hồi cung. Việc đảo cờ lần hai được truyền lại, là đức thánh Vũ Thành đánh quân phương Bắc 9 trận thắng, đến trận thứ 10 thì bị thương, phải chạy về phía sau; vì thế khi thánh hoàn cung qua miếu Lão Hậu bên gốc đa thì phải dừng lại để tưởng nhớ việc tướng quân Vũ Thành khi bị thương có qua đây và hỏi bà già bán nước là “Mất đầu thì sống hay chết”... Sau đó kiệu thánh tiếp tục được hoàn cung.

Tại bãi Dược, sau khi tế lễ xong các trò chơi được tổ chức, như: đu tiên, đá cầu chinh, kéo co, đẩy gậy, vật cổ truyền, võ dân tộc. Ngày nay còn thêm bóng đá, cầu lông và hát múa. Khi thánh đã hồi cung thì dưới bóng cây cổ thụ, 2 thảo xá được dựng lên trước sân để chờ đoàn rước vào lễ hỏa xá và lễ mộc dục. Lễ thảo xá là nghi thức hóa sinh cho nhà thánh về cõi vĩnh hằng. Nơi đây chính là nơi con ngựa bạch đưa tướng quân Vũ Thành về hóa tại đó. Để tượng trưng cho sự hóa sinh ấy người ta đã chặt cây gác vào nhau (gọi là thảo xá) đến giờ dậu thì thảo xá được đốt đi và tiễn thánh về với cõi hư vô.

Anh linh của đức thánh được nhân dân tổ chức lễ mộc dục (tắm gội), tẩy hết bụi trần để siêu thoát về nơi tịnh độ. Lễ này được tổ chức ở ao mộc dục và đài mộc dục. Ao mộc dục được tượng trưng là bãi đất bằng có cỏ mọc, đài mộc dục là gò đất trước cổng, xây gạch vuông vắn. Nghi lễ mộc dục được diễn ra ở đây vào tối mồng 8 tháng Giêng, sau lễ hóa thảo xá. Tối mồng 9 tháng Giêng còn tổ chức lễ cầu siêu ở chùa Từ Hả (còn gọi là chùa Thiên Đài) để mãi mãi sinh linh của đức thánh Vũ Thành phù hộ độ trì cho con cháu làm ăn thịnh vượng./.

Hà Trang

;?>