• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 5037258
  • Số người đang xem: 12
  • Trong ngày: 1907
  • Trong tuần: 23937
  • Trong tháng: 1205015
  • Trong năm: 4685035
Trang chủ

Hội làng Hương Tảo

( 18:21 | 30/05/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Làng Hương Tảo có tên Nôm là Kẻ Cáu, thuộc xã Nham Sơn, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Làng nằm ở khu vực giữa núi Nham Biền và sông Cầu, cách thành phố Bắc Giang khoảng 15km. Trong khu vực này có đường tỉnh lộ 284 chạy qua, giao thông thủy bộ đều thuận lợi.

Làng Hương Tảo có ngôi đình lớn nằm ở khu vực giữa làng. Đình cũ đã mất, dân làng cho xây dựng lại quy mô tương đương ngôi đình đã mất. Trong đình bài trí trang nghiêm. Hiện nay, trong đình có treo một bức đại tự ở gian giữa, với hàng chữ là câu nói của Thái sư Trần Thủ Độ - thời Trần: “Bệ hạ muốn hàng thì hãy chém đầu thần trước đã…”. Đây là câu nói đầy khí tiết của Trần Thủ Độ với vua Trần, thể hiện ý chí quyết tâm đánh tan quân xâm lược Nguyên Mông ở thế kỷ 13 của quân dân Đại Việt lúc đó.

Trần Thủ Độ là nhân vật lịch sử có công khai sáng triều đại nhà Trần. Do có công ấy, tới khi triều Trần được thiết lập, ông được vua Trần ban cho hưởng lộc mộc dục ở đất Châu Lạng - tức vùng Bắc Giang ngày nay.

Tục truyền rằng: Thời ông về Yên Dũng mở mang khai khẩn điền địa, biết tin ở địa phận Hương Tảo cũ có nạn rắn lớn ăn thịt người. Ông đã nghĩ ra kế lạ: Cho người đem trứng gà vào núi, nơi rắn lớn thường ra quấy nhiễu và để trứng ở đó cho rắn ra ăn trứng. Cứ như thế, rắn ăn quen dần. Cuối cùng, ông sai người khoét vỏ trứng bỏ lòng đi, rồi cho vôi sống vào vỏ trứng, đem vào núi để nhử rắn ra ăn. Quả nhiên, con rắn không nghi ngờ gì, nuốt hết số trứng ấy vào bụng. Trứng kia vào bụng, gặp nước trong bụng làm vôi sống nở ra, như thiêu như đốt trong bụng rắn. Con rắn to ấy quằn quại hồi lâu rồi chết. Từ đó về sau dân hết nạn rắn lớn uy hiếp.

Ở Hương Tảo, Trần Thủ Độ còn dạy dân làm ăn, phát triển sản xuất. Vì thế, sau khi ông mất, dân làng Hương Tảo đã thờ ông và vợ ông là Trần Thị Dung. Ngày nay, ở Nham Sơn có đình Hương Tảo và đền Thanh Nhàn thờ vợ chồng Thái sư Trần Thủ Độ. Ở hai nơi này đều có tượng hai ông bà Trần Thủ Độ ở cung cấm. Tại đây, dân lấy ngày mồng 8 tháng tư là ngày sự lệ, tế lễ vợ chồng Trần Thủ Độ và tưởng niệm các vị thành hoàng. Trong ngày sự lệ ấy có tục múa bông đuổi bệt rất độc đáo, diễn lại tích đánh rắn năm xưa.

Ngày trước, hội làng Hương Tảo mở từ mồng 8 đến hết ngày 11 tháng tư âm lịch. Lịch trình lễ hội này được định ra như sau:

- Ngày mồng 8 tháng tư: Các giáp của làng tập trung ở đình Thượng để chuẩn bị hội.

- Ngày mồng 10 tháng tư: Rước nước - cầu đảo, tế lễ và tổ chức bơi chải.

- Ngày 11 tháng tư: Hoàn cung dã đám.

Trong các ngày Tiết lệ, dân cho lấy thóc gạo của hàng giáp làm xôi, xôi bỏng và cho thịt lợn tế lễ ở đình.

Cuộc rước ở làng Hương Tảo diễn ra rất long trọng, rước từ đình Thượng tới đền Hạ ở bên sông Cầu. Ở đây, dân cho chèo thuyền ra giữa dòng sông lấy nước đem về thờ. Sau cuộc rước này, dân cho tổ chức bơi chải trên sông Cầu. Cuộc thi  bơi chải  gồm 4 thuyền chải, mỗi thuyền từ 8 đến 10 tay chèo. Theo truyền tích, tục bơi chải ở đây là để kỷ niệm thủy binh nhà Trần (TK13) đã có chiến công đánh thắng giặc Nguyên trên sông, đồng thời cũng là để tỏ lòng tôn kính vị đại thần Trần Thủ Độ.

Trong lễ hội tháng tư ở làng Hương Tảo có tục múa bông đuổi bệt, kỷ niệm chiến tích đánh rắn năm xưa. Để diễn tích này, làng làm một cái đầu rắn to như đầu kỳ lân, sư tử. Cho một người cởi trần đóng khố, đội đầu rắn rồi ngồi nấp ở trong đình. Bên ngoài đình lại có một người đóng khố, cầm chiếc gậy hai đầu có tua đỏ (gọi là cây bông) múa nhử rắn ở ngoài sân đình. Người đội đầu rắn nhảy ra múa ở gian lòng giếng đình (tại gian giữa) tỏ ý tức giận. Lúc ra lúc vào, múa  như thế một hồi, rồi lao ra tấn công người múa bông. Bất chợt, người múa bông ngã bệt xuống đất, bà con xem ở xung quanh, rồi reo lên à à, lại lấy đất ném vào ông bệt (tức người múa bông). Ông bệt tỏ ý lo sợ quyết tâm lao vào người đội đầu rắn, và cướp lấy đầu rắn, cứ thế chạy tới cống đá ngoài đồng thì vứt đầu rắn ở đó.

Do có tích này nên ngày nay trong đình, ngoài việc bài trí đồ thờ tự, còn để một chiếc đầu rắn ở hậu cung, mỗi khi có hội lại đem ra diễn tích. Ngoài việc diễn tích, làng còn làm cỗ đuổi bệt. Cỗ này có xôi, bỏng, dưa  chua và thịt mỡ. Còn lễ cầu đảo, ngày xưa chỉ tổ chức khi có hạn hán. Lễ này phải rước vào núi Nham Biền, rồi lên Non cầu mưa ở đó.

Lễ hội ngày nay của Hương Tảo vẫn duy trì các tục lệ như trước, có điều quy mô có nhỏ hơn và tùy theo từng năm mà tổ chức hội cho phù hợp.

Trần Văn Lạng

;?>