• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 5041297
  • Số người đang xem: 21
  • Trong ngày: 432
  • Trong tuần: 27976
  • Trong tháng: 1209054
  • Trong năm: 4689074
Trang chủ

Độc đáo bánh đa làng Kế

( 00:42 | 30/06/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Bánh đa Kế là đặc sản có tiếng mang tên nơi sản sinh ra loại bánh này. Thứ bánh độc đáo, đã có mặt từ lâu đời ở vùng xứ Bắc. Đây là một món ăn vừa tao nhã mà cũng rất đỗi dân dã. Mặc dù có không ít nơi trong và ngoài tỉnh làm bánh đa, nhưng bánh đa được làm từ làng Kế vẫn là ngon nhất. Bất kể già hay trẻ, gái hay trai được thưởng thức, dù chỉ một lần thôi cũng đủ để nhớ cả đời. Làng Kế dường như nhờ nghề làm bánh đa mà trở nên nổi tiếng.

Hiện không ai còn nhớ bánh đa Kế có từ bao giờ, chỉ biết rằng từ đời xưa, sản phẩm này đã nổi tiếng khắp nơi. Nguyên liệu làm bánh đa đó là gạo tẻ, khoai lang, lạc, vừng. Các nguyên liệu này được chọn lựa kỹ để tạo nên sản phẩm mang đặc trưng của làng nghề. Khoai lang là một thành phần quan trọng làm nên sản phẩm bánh đa Kế. Chính nguyên liệu này tạo cho sản phẩm bánh đa Kế luôn có màu sắc tươi sáng, ngon mắt. Song không phải loại khoai lang nào cũng dùng được, các hộ gia đình ở đây chỉ chọn giống khoai nghệ, củ có màu vàng tươi, có đặc tính ít xơ và không bị hà, bị sâu. Màu sắc của khoai tạo cho bánh có màu vàng nghệ nhạt chứ không trắng ợt như bánh đa một số nơi khác. Gạo dùng làm bánh là gạo tẻ, song phải là gạo cũ đã để qua một năm mới đem làm. Không ai dùng gạo mới để làm bánh, vì gạo mới có nhiều nhựa, bánh dễ bị dính khi tráng. Hiện nay người dân dùng chủ yếu gạo Di truyền 10 để làm bánh. Vừng được chọn chủ yếu là loại vừng đen, hạt mẩy căng. Sở dĩ người dân làm bánh chọn loại vừng đen bởi đây là loại vừng có hàm lượng dinh dưỡng cao hơn vừng trắng, đồng thời tạo được màu sắc nổi bật trên nền bánh, góp tăng tính thẩm mỹ hấp dẫn với người tiêu dùng. Cùng với vừng, trong những năm gần đây, người dân còn dùng lạc thái mỏng rắc trên mặt bánh để làm phong phú thêm hương vị của bánh.

Cách làm bánh cũng khá công phu. Gạo nhặt sạch sạn, thóc, ngâm trong nước lạnh đủ thời gian, vớt ra rá để róc hết nước, rồi pha thêm cơm nguội, một chút muối và khoai lang đã cạo sạch vỏ, thái nhỏ. Các nguyên liệu này được trộn đều, đem xay bột nước. Để đảm bảo cho bột nhuyễn, mịn và có độ đặc vừa phải thì tỷ lệ nước và gạo khi cho vào xay phải tương xứng. Thông thường người thợ làm bánh xay bột hai lần, lần thứ nhất xay vỡ, lần thứ hai xay nhỏ. Bột xay xong, được đem đi tráng thành bánh. Bánh đã tráng chỉ để được tối đa trong 5 ngày, quá 5 ngày bánh rất có thể bị mốc. Trước khi mang bánh ra quạt, người ta thường phơi lại 1-2 nắng cho bánh khô kiệt, bánh sẽ ngon như mới tráng. Than quạt bánh là loại than hoa (than gỗ tạp), đựng trong các khay sắt hoặc nhôm, hay trong các chậu men cũ tận dụng. Bánh sau khi được quạt nở đều, có màu vàng nghệ nhẹ, thơm mùi lạc, vừng. Bánh đa Kế được cả người lớn và trẻ nhỏ ưa thích, bởi nó có thể ăn hàng ngày, trong đám cỗ, khi uống rượu… Chẳng thế mà từ món bánh làm “ăn chơi” trong gia đình, chiếc bánh đa Kế dần trở thành sản phẩm hàng hoá nổi tiếng được bày bán tại chợ làng, được đưa đến các vùng miền trên trong và ngoài tỉnh.

Trước đây bánh đa chủ yếu được bày bán ở chợ Kế - trung tâm giao lưu trao đổi buôn bán chính của xã Dĩnh Kế. Tại chợ Kế xưa có hẳn một dãy hàng bánh đa. Các hộ có nghề làm bánh đa, đến nay vẫn tôn thờ bà chúa chợ Nguyễn Thị Chuyên – người có công mở chợ Kế cho bà con làm nơi trao đổi buôn bán. Khi bà mất, dân Kế lập miếu thờ, dựng bia ghi công của bà ngay tại chợ.

Nhờ có vị thế địa lý có các tuyến giao thông thuỷ bộ quan trọng chạy qua, sản phẩm bánh đa Kế ngày càng được nhiều người biết đến. Không ít người đã tìm về làng Kế học nghề, rồi bén duyên mà ở lại. Là một vùng quê kinh tế sôi động và sầm uất nên tâm hồn con người nơi đây cũng thật phóng khoáng và cởi mở. Điều đó thể hiện trong cách truyền nghề của người dân làng Kế. Nghề làm bánh đa rất nổi tiếng và mang lại nguồn thu nhập khá lớn cho mỗi hộ gia đình, song bất kỳ ai đến học cũng được người dân rộng lòng chào đón. Không như những nơi khác luôn giữ kín bí quyết nghề nghiệp, không truyền ra bên ngoài, người dân Kế sẵn lòng dạy nghề cho những người muốn học, dù  người đó quê quán ở đâu, là nam hay nữ.

Người học nghề sẽ chọn một nhà chủ để xin học. Họ sẽ ở lại nhà chủ khoảng một tháng, tham gia trực tiếp vào các công việc làm bánh đa. Họ được nuôi ăn hằng ngày và không phải trả “học phí”. Dù được tạo điều kiện thuận lợi như vậy và cách làm bánh không quá phức tạp, song không phải người học nghề nào cũng thành công. Cách làm bánh đa cơ bản thì ai cũng biết và học được, nhưng những sản phảm họ làm ra cũng không thể hoàn hảo như ở dân làng Kế. Chỉ nói riêng việc quạt bánh trên than hoa cũng chỉ có người làng Kế mới quạt được những chiếc bánh nở đều, màu vàng nghệ ngon mắt mà không bị cháy, bánh ròn thơm mùi lạc, vừng. Và điều đặc biệt nữa là bánh khi quạt xong trăm cái như một, khi thì có độ cong đều hình yên ngựa, chiếc nọ xếp chồng lên chiếc kia mà vẫn vừa khin khít, khi uốn lượn như chiếc lá sen rộng, xếp khớp nhau cả trăm chiếc. Quạt bánh quả là một nghệ thuật công phu, trong nghề làm bánh đa của người dân Kế. Chẳng thế mà vào ngày hội làng 20 tháng Giêng âm lịch hằng năm được tổ chức tại đình Tiêu (đình đặt trên đất xóm Tiêu, nay thuộc thôn Tiêu, thờ Cao Sơn – Quý Minh) không năm nào thiếu hội thi quạt bánh. Người dự thi là những thiếu nữ con nhà gia giáo, chăm chỉ, nết na, giỏi nghề làm bánh. Cuộc thi diễn ra ở sân đình. Người dự thi mang bánh đa đã tráng, than quạt tới dự thi. Sau hiệu lệnh của vị chủ tế, các cô gái bắt đầu quạt bánh. Hết thời gian quy định, các cụ cao niên trong làng cùng đi chấm. Ai quạt được nhiều bánh, chín đều, bánh có độ uốn đẹp, chiếc nọ xếp chồng lên chiếc kia mà vừa khít thì người đó được chấm nhất. Bánh đa được chấm nhất sẽ được mang vào dâng cúng lên thành hoàng làng, đó là vinh dự lớn cho gia đình cô gái. Theo giải thích của các cụ bô lão trong làng, chiếc bánh đa tròn, rộng còn là biểu tượng của mặt trời toả rạng. Mặt trời đem lại sự sống cho muôn loài. Thờ bánh cũng chính là thờ mặt trời - đây là một trong những tín ngưỡng rất phổ biến, thể hiện ước vọng cầu mùa của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước.

Nghề làm bánh đa đã tồn tại và phát triển lâu đời trên mảnh đất làng Kế xưa, xã Dĩnh Kế ngày nay. Chiếc bánh đa không chỉ là sản phẩm đặc trưng của người dân Dĩnh Kế mà còn là một đặc sản nổi tiếng của quê hương Bắc Giang, bên cạnh vải thiều Lục Ngạn, mì gạo Chũ, bún Đa Mai, rượu làng Vân… là những sản phẩm đặc sản rất quí của tỉnh được khách hàng trong và ngoài nước biết đến, cảm nhận, mến mộ với những nét đặc trưng riêng.

Nguyễn Thị Nga

 

;?>