• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 5041513
  • Số người đang xem: 21
  • Trong ngày: 648
  • Trong tuần: 28192
  • Trong tháng: 1209270
  • Trong năm: 4689290
Trang chủ

Nét đẹp văn hoá trong tục kết chạ ở Làng Hà Hạ

( 01:00 | 30/06/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Trong cuộc sống cộng đồng, nhằm giúp đỡ, tương trợ lẫn nhau, đoàn kết với nhau chống thiên tai địch hoạ, người ta tổ chức kết chạ và sau này mở hội để nhắc lại khoán ước, nhớ ngày kết nghĩa bởi vì chỉ có ngày hội mới có điều kiện và thời gian để mọi người trò chuyện thăm hỏi lẫn nhau, tăng thêm tinh thần đoàn kết... Đó là nét đẹp độc đáo có ở quê hương Xứ Bắc.

Làng Hà Hạ thuộc xã Việt Tiến huyện Việt Yên, không biết có tự bao giờ , chỉ biết rằng đã bao đời người dân chịu thương chịu khó trên mảnh đất này để xây dựng cuộc sống. Lễ hội làng Hà có lẽ cũng giống như các làng quê khác trong tỉnh Bắc Giang. Nhưng nét khác biệt là  làng kết chạ với làng Xuân Lạn của xã Hương Mai và tục kết chạ này được duy trì hàng trăm năm nay.

            Theo các nhà nghiên cứu thì nguồn cội xa xưa nhất của tục kết chạ là việc những cộng đồng người theo tổ chức huyết hệ, do tình hình nhân khẩu đông đúc, cần phải tách ra thành những cộng đồng mới. Tuy phải từ một mà tách thành hai nhưng cả hai đều không quên gốc rễ của mình.

            Tục kết nghĩa làng chạ ở Bắc Giang có khá nhiều. Đây là một phong tục đẹp nhằm liên kết giữa các làng với nhau, chia xẻ niềm vui, giao lưu văn hoá. Các làng có thể kết ước với một làng hoặc nhiều làng.

Kết chạ ở Bắc Giang nói chung và đối với hai làng Hà Hạ- Xuân Lạn nói riêng là việc hai bên nhận nhau là anh là em. Cả hai bên  đều gọi nhau là “chạ anh” và tự nhận mình là “chạ em”. Đó chính là lối nói nhún nhường, lịch sự của người dân ở các làng có tục kết chạ. Trong quá trình tồn tại, dù bất cứ hoàn cảnh nào, dân hai làng cũng tự giác thực hiện những quy ước đã định. Có nhiều quy ước như: trai gái hai làng không được lấy nhau, không được gây bất hoà, đói xử với nhau thân tình trân trọng, cam kết giúp đỡ nhau khi gặp thiên tai địch hoạ...

            Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, nét đẹp giữa hai làng kết chạ Hà Hạ và Xuân Lạn vẫn được bảo lưu và gìn giữ thông qua việc tự giác thực hiện những quy ước giữa hai làng. Tuy nhiên lễ rước thành hoàng hai làng thì đã phải dừng lại suốt từ năm 1940 cho đến bây giờ. Sau cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi, nhân dân hai làng rất muốn phục hồi, nhưng điều kiện không cho phép vì đình làng bị tàn phá, các đồ thờ cúng, vật dụng tế lễ cũng tổn thất, kinh tế của nhân dân thì thiếu thốn. Rồi những năm tháng cả nước bước vào cuộc chiến tranh chống giặc Mỹ xâm lược, hai làng đã huy động hết sức người sức của phục vụ cho kháng chiến giải phòng miền Nam, thống nhất đất nước.

Đất nước thống nhất, cùng với cả nước, làng Hà bước vào công cuộc đổi mới với hành trang là truyền thống văn hoá lâu đời đã dược người dân trân trọng gìn giữ. Nghị quyết Trung ương V khoá VIII về “xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” đã gợi mở ý tưởng cho hai làng tạo điều kiện xây dựng cơ sở vật chất và nâng cao đời sống tinh thần để khôi phục tổ chức lễ hội rước Thành hoàng của hai chạ. Năm nay, vẫn vào ngày 12 tháng giêng âm lịch, làng Xuân Lạn long trọng  làm lễ mở cửa đình đón thành hoàng làng Hà Hạ, và ngày 12 tháng 9 âm lịch làng Hà Hạ mở cửa đình long trọng đón đoàn rước của làng Xuân Lạn về tế lễ cầu lộc, cầu tài. Hội làng truyền thống được khôi phục đã khiến cho ai nấy đều vô cùng phấn khởi.

            Lễ hội được coi là một loại hình văn hoá dân gian tiêu biểu và đặc sắc, bởi trong nó chứa đựng giá trị văn háo vật chất và văn hoá tinh thần cùng văn hoá ứng xử. Lễ hội là điểm hội tụ của những giá trị văn hoá làng. Thông qua hoạt động của lễ hội, bằng những nghi thức, tín ngưỡng dân gian nghệ thuật, với các hình thức diễn xướng, các trò chơi truyền thống, người ta có thể thấy lịch sử phát triển của một làng quê từ xa xưa đến hiện tại, qua đó khơi dậy tình cảm quê hương, giáo dục tuyền thống và tinh thần cộng đồng làng xã. Với không gian của lễ hội vừa thiêng liêng, vừa gần gũi, lễ hội đã khơi dậy những giá trị tiềm ẩn của văn hoá làng và lễ hội thực sự là điểm hội tụ của nhiều giá trị văn hoá làng.

            Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội. Thấm nhuần tinh thần nghị quyết Trung ương 5 khoá 8 về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, những năm gần đây Đảng uỷ và chính quyền xã Việt Tiến cũng như xã Hương Mai đã quan tâm đầu tư xây dựng và khôi phục các thiết chế văn hoá ở cơ sở. Bên cạnh nhiệm vụ phát triển kinh tế, đẩy mạnh công cuộc xoá đói giảm nghèo và từng bước làm giàu thì  đời sống văn hoá tinh thần ở các địa phương ngày càng được nâng cao. Đặc biệt, người dân  hai làng Hà Hạ và Xuân Lạn luôn mong muốn được khôi phục tục rước thành hoàng của cả hai chạ, với mục đích tăng thêm mối đoàn kết gắn bó, đồng thời để giáo dục ý thức giữ gìn truyền thống tốt đẹp cho các thế hệ cháu con hôm nay. Cụ Nguyễn Xuân Đỗ- Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội cho biết: “Người dân làng Hà không nhớ tục kết chạ giữa hai làng có từ bao giờ, chỉ biết rằng các thế hệ vẫn truyền nhau nhiều truyền thuyết xung quanh sự việc này. Trong quá trình kết nghĩa và chung sống, mối quan hệ ấy được giữ gìn, phát triển và ngày thêm bền chặt. Đó không chỉ là sự mời chào, đón rước trong ngày hội lệ của làng, mà chúng tôi còn giúp nhau trong cuộc sống thường nhật, trong sản xuất, bảo vệ và xây dựng xóm làng. Khi vui mừng cũng như khi gặp khó khăn hoạn nạn, hai làng đối xử với nhau như anh em ruột thịt, chân tình cởi mở. Trong thời gian chiến tranh, tuy mối quan hệ giữa hai làng có lúc bị gián đoạn, nhưng rồi trong thực tế cuộc sống, chúng tôi lại thấy không thể thiếu được nhau trong suốt quá trình tồn tại và phát triển. Vì vậy, chúng tôi vô cùng phấn khởi khi khôi phục được tục kết chạ mà ông cha đã để lại.”

            Làm sao kể hết mối tình keo sơn ấy, họ giúp nhau vì nghĩa vì tình, vui buồn có nhau, khi nắng hạn, lúc mưa dầu. Họ không hề tính toán thiệt hơn, luôn cầu mong cho nhau tiến bộ. Nghĩa nặng tình sâu ấy, qua mọi thế hệ càng thêm bền,  thêm chặt.

Với người dân Hà Hạ và Xuân Lạn, hơn 60 năm mong chờ, quãng thời gian gần cả đời người, lại có dịp chứng kiến lễ rước thành hoàng của cả hai chạ, thật không gì vui sướng hơn. Để có được lễ rước như hôm nay là nhờ sự thống nhất đồng lòng của cán bộ và nhân dân trong làng trong xã. Người góp của, người góp công, người đi xa cũng như người ở quê, ai ai cũng góp một phần công sức của mình cho việc khôi phục truyền thống của quê hương. Trong ngày hội, người dân hai làng ôn lại công đức của vị thành hoàng làng, cầu mong cho dân làng một năm mới làm ăn thịnh vượng, mùa màng cây cối tốt tươi. Đó cũng là dịp để mọi người gặp gỡ, trao đổi, thăm hỏi, giao duyên. Trẻ, già, trai, gái, ai ai cũng tươi trẻ, thảnh thơi. Đó chính là hạnh phúc, là tinh thần đoàn kết, thân ái trong sự giao hoà giữa con người với con người trong cộng đồng làng quê.

Theo quy ước, thì cứ vào ngày 12 tháng giêng, sáng ra tại 2 cửa đình hai làng, trống giong cờ mở, đoàn rước kiệu thành hoàng của hai làng, mỗi đoàn với đầy đủ nghi thức của lễ rước thành hoàng, sẽ tiến về nơi quy định để gặp nhau, rồi “chạ em” Xuân Lạn đón đoàn rước của “chạ anh” Hà Hạ về đình làng Xuân Lạn. Vào ngày 12 tháng 9 âm lịch thì “chạ em” Hà Hạ lại đi đón đoàn rước của chạ anh Xuân Lạn. Suốt một ngày và một đêm các cụ cao tuổi và các đoàn tư văn của hai làng thay nhau tế lễ biểu thị tôn vinh và biết ơn tin tưởng các vị anh hùng của dân tộc đã được các triều đại phong kiến phong sắc để nhân dân tôn thờ ngưỡng vọng. Còn các tầng lớp nhân khác thì phấn khởi vui chơi các trò chơi dân gian như hát quan họ, đánh cờ tướng, kéo co, chọi gà...

            Làng mở hội, tất cả mọi thành viên trong cộng đồng và khách thập phương đều được tham dự với tư cách là người tổ chức, đồng thời cũng là người tham dự, thực hiện tích cực. Đến hội mọi người đều được bình đẳng, được vui chơi, được thi thố tài năng. Đó là ngày gặp gỡ của trai tài, gái đảm, bè bạn gần xa, “chạ anh, chạ em”sum họp. Người ta đón nhau bằng cả tấm lòng, vui vẻ về tinh thần, đầy đủ về vật chất, họ nói với nhau bằng lời hay, ý đẹp. Từ trong tâm khảm lòng người hướng về cái thiện, cái thực, mong cho “nhân an, vật thịnh”, “phong đăng hoà cốc”, “thiên hạ thái bình”.

            Cùng với cả nước trong công cuộc đổi mới, hai làng Hà Hạ và Xuân Lạn đã không ngừng khắc phục khó khăn vươn lên trong cuộc sống. Thành quả hôm nay có được chính là nhờ vào bàn tay khối óc của nhân dân nơi đây biết vượt qua bao khó khăn gian khổ của mưa nắng dãi dầu, biết khơi dậy những tiềm năng từ đất. Sức mạnh tổng hợp được huy động làm nên những sự đổi thay kỳ diệu cho quê hương.

 Những người nông dân thôn Hà hôm nay không chỉ biết đến cây lúa, cây khoai vốn nuôi sống con người mà còn luôn trăn trở tìm tòi, đưa cây con đặc sản vào nuôi trồng theo hướng sản xuất hàng hoá để làm giàu cho gia đình và làm giàu cho quê hương. Nhiều mô hình kinh tế gia đình với tư duy nhạy bén, cách làm năng động đã mang lại thu nhập cao cho người nông dân. Cùng trên mảnh vườn ấy, thửa ruộng ấy nhưng hiệu quả kinh tế đã tăng gấp nhiều lần trước.

            Vẫn là những người phụ nữ tưởng như chỉ suốt ngày quanh quẩn với đồng ruộng, với bếp núc gia đình thì giờ đây bàn tay khéo léo của họ đang làm ra những sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo, xinh xắn đến thế. Làng Hà đã có mấy cơ sở xản xuất mây tre đan, mây song xiên xuất khẩu, thu hút khá nhiều chị em phụ nữ tham gia, giải quết đáng kể những lao động nông nhàn. Không thể ngờ được rằng những sản phẩm này rồi sẽ lên đường đến với các nước bạn xa xôi để đổi lấy  ngoại tệ về cho đất nước.

Rồi những trai làng, gái làng đã trở thành những công nhân lao động sản xuất trong các xí nghiệp, nhà máy. Hiện nay làng Hạ có hàng trăm thanh niên làm việc tại nhà máy rau quả xuất khẩu Phương Đông. Từ trong luỹ tre làng, họ đã bước ra để hoà vào nhịp sống sôi động của đất nước. Họ đã phấn đấu học tập và rèn luyện, họ đang làm chủ thiết bị máy móc, làm chủ khoa học kỹ thuật, cố gắng làm việc thật tốt để nâng cao chất lượng cuộc sống của chính mình và gia đình, đồng thời đưa quê hương mình đi lên những tầm cao mới. Gương mặt ai cũng ánh lên niềm vui, niềm tin ở một tương lai tươi sáng. Họ chính là những chủ nhân của làng Hạ hôm nay với sức vóc của tuổi hai mươi tràn đầy nhiệt huyết. Đây cũng chính là minh chứng  sinh động cho việc tập trung xây dựng nguồn lực con người của địa phương để đáp ứng cho yêu cầu của sự nghiệp đổi mới.

 Điều kiện kinh tế xã hội ngày càng phát triển là cơ sở để Hà Hạ và Xuân Lạn nâng cao đời sống văn hoá tinh thần. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 10 đã đề ra mục tiêu và nhiệm vụ phát triển một số loại hình quan trọng của văn hoá và thông tin trong những năm tới là tiếp tục đầu tư cho việc bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng, kháng chiến, các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của dân tộc, các giá trị văn hoá nghệ thuật, ngôn ngữ, thuần phong mỹ tục của cộng đồng các dân tộc. Tục kết nghĩa làng chạ giữa hai làng Hà Hạ và Xuân Lạn là một phng tục đẹp. Trải qua những biến cố thăng trầm của lịch sử, mối tình kết nghĩa thuỷ chung trong sáng ấy vẫn luôn được giữ gìn và bồi đắp cho phong phú, tốt đẹp hơn.

            Nối tiếp truyền thống cao đẹp ấy, giờ đây trên con đường xây dựng và phát triển, Hà Hạ và Xuân Lạn đang không ngừng huy động sức mạnh tổng hợp của cả cộng đồng, khơi dậy nguồn nội lực để đẩy mạnh sự nghiệp công ngiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Trong hành trang của mỗi con người hôm nay có cả niềm tự hào về quá khứ hào hùng tươi đẹp của cha ông xưa. Ấy là sức mạnh, là niềm tin vĩnh hằng để cho con cháu hôm nay vững bước đi lên trên con đường tươi sáng của quê hương đất nước./.

Hồng Vân

 

;?>