• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 3409432
  • Số người đang xem: 35
  • Trong ngày: 3971
  • Trong tuần: 13841
  • Trong tháng: 113916
  • Trong năm: 3057209
Trang chủ

Lăng Vân Cẩm - di tích kiến trúc nghệ thuật đá ở Hiệp Hòa

( 20:00 | 02/08/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Trên cánh đồng làng Vân Cẩm xã Đông Lỗ huyện Hiệp Hòa có một công trình kiến trúc lăng đá, được xây dựng chủ yếu bằng chất liệu đá ong cổ kính. Nhìn từ xa, lăng giống như một viên ngọc nổi trên một bàn thạch ở giữa cánh đồng. Đó là lăng Vân Cẩm, nơi thờ phụng ông Nguyễn Hạnh Thông, một vị quan lớn từng giữ chức Thượng tướng quân, Thị nội giám, Tư lễ giám, Tổng Thái giám dưới triều vua Lê chúa Trịnh.

Theo tư liệu ghi chép của dòng họ Nguyễn ở Vân Cẩm và các tư liệu Hán Nôm trên văn bia ở khu lăng, Nguyễn Hạnh Thông người làng Vân Cẩm (Hiệp Hòa). Ông sinh vào khoảng đầu thế kỷ 18, làm quan dưới triều vua Lê - chúa Trịnh (những năm 1720 đến 1771), thọ gần 70 tuổi, khi mất được mai táng tại lăng Vân Cẩm. Hiện dòng họ Nguyễn làng Vân Cẩm vẫn cúng giỗ ông vào ngày 24 tháng Chạp hàng năm. Nguyễn Hạnh Thông vốn là người có tiếng thơm ở trong triều đình, công danh vinh hiển. Ông luôn lấy sự nhân nhượng để tiếp đãi với người, lấy ơn huệ để ban cho đời, trừ diệt điều ác, thương sót những người cô quả, làm nhiều điều thiện nên mọi người ai cũng kính nể tôn ông làm hậu Thần. Sinh thời ông đã lấy tiền ruộng của mình ban cho dân làm ruộng hậu, ruộng thờ cúng nên ông được dân thờ phụng mãi mãi. Khi làm quan tới tuổi già, ông Nguyễn Hạnh Thông xin về hưu trí ở thôn Vân Cẩm, ông cho thợ đẽo đá, làm lăng bên bờ sông Nhị, quay hướng đông bắc. Lăng lấy tên là “Nguyễn Tộc Từ”. Tấm bia đá tròn ở lăng Vân Cẩm ghi rõ năm 1771 xây dựng Từ Vũ (lăng đá).

Toàn bộ khu lăng Vân Cẩm được xây dựng trên một khu đất hình chữ nhật dài; 31m, rộng; 28,7m, cao 0,5m so với mặt ruộng. Bao quanh khu vực lăng có bốn bên quây đá ong nâu trầm cổ kính. Tường đá ong cao 2,25m. Những khối đá ong hình chữ nhật xếp chồng lên nhau, được gắn kết bằng loại vữa truyền thống trong vật liệu gắn kết xây dựng các công trình kiến trúc cổ. Tường vây đá ong dầy khoảng 30-35cm. Theo thứ tự từ ngoài vào trong, tổ hợp kiến trúc công trình gồm cổng lăng, xây hình mái vòm gồm một cổng chính đóng cánh cửa gỗ. Cổng lăng cao 4,5m, phần mái vòm cao 1,8m, rộng: 1,3m chiều sâu: 2,7m. Tường bờ mái phía trước phần trên mái vòm tạo hình chữ nhật xây đá ong trong đặt đại tự chữ Hán chạm trên đá xanh: “Nguyễn Công Từ”- đền Nguyễn Công (ông Nguyễn Hạnh Thông khi mất có tên thụy là Nguyễn Công Thực). Mặt mái phía sau cũng đặt biển đá xanh chạm chữ Hán: “Đô Đốc Phủ”. Phía trước cổng có hai chó đá cao 65cm, đầu hơi to, thân nhỏ, mõm dài, trên đó có một vết đục hình nón tạo thành mồm và hai vết đục lõm bé như hai dấu chấm tạo thành mũi. Hai mắt chó được đục lõm, cách xa nhau, hai tai mỏng ép sát đầu như hai mảnh sứ. Cổ chó quàng một đai da to bản, giữa ngực đeo một quả chuông hình bầu nậm tròn nổi khối, hiền khô ngồi canh cổng. Qua cổng lăng là đến phần sân và Từ đường. Xưa, từ đường có ba gian gỗ lim kiến trúc gỗ chạm khắc theo lối cổ truyền thống của thời hậu Lê. Rất tiếc, năm 1962 tòa từ đường đã bị tháo dỡ làm công trình phúc lợi xã hội. Hiện chỉ còn phần tường hồi. Nền móng tòa từ đường xây bằng đá ong chắc chắn, ở giữa từ đường còn một án thư đá, (dài 1,11m, rộng: 53cm, cao 52cm). Mỗi bên tường hồi có hai tượng quan võ, đứng hầu. Tượng tay cầm kiếm, đầu đội mũ tròn có vành nhỏ chóp nhọn, phía sau có lớp vải dài che kín tai và gáy, mặt thuôn, múp, trán rộng, má thấp, ấn đường nổi cao, mũi dọc dừa, nhân trung dài, sâu, râu mép ba chòm dài phủ xuống ngực, áo dài chùm gần kín chân, cổ và ngực áo có hai lớp vải xếp nếp chồng so le lên nhau được thêu văn mây lửa chùm kín bả vai. Tà dưới áo chảy dài có chạm hoa văn mây lửa. Hai tay áp sát thân nắm chắc đốc kiếm và thân kiếm đặt sát thân, quay mũi kiếm giáp bả vai, trông dung mạo hiền lành, gọn gàng và uy nghiêm. Hồi bên trái có một tấm bia đá hình tròn dựng năm 1771. Bia có nội dung ghi về số ruộng, tiền, ngày cúng giỗ, sự lệ của địa phương và năm xây dựng Từ vũ (lăng). Đây là tấm bia hình tròn, đẹp, độc đáo ít thấy trên địa bàn tỉnh. Thân bia hình tròn, chân bia và chán bia được chạm nhữngt đường là phần lăng mộ của ông Nguyễn Hạnh Thông, xây thành hình chữ nhật tạo mái vòm cao 3,2m, tường đá ong. Phần lăng mộ có kích thước: 2,77m x 1,77m x 85cm, trên phần mộ đặt bát hương thờ cúng.

Có thể nói lăng Vân Cẩm là công trình kiến trúc lăng đá độc đáo, đẹp về quy mô kiến trúc tổng thể, theo lối kiến trúc cổ truyền thống. Các hiện vật từ hương án, bia đá, con giống đến tượng người trong lăng được bố trí một cách cân đối, hài hòa dọc theo trục đối xứng từ ngoài vào trong. Cổng lăng và tường vây bốn mặt hoàn toàn bằng đá ong, tôn lên vẻ đẹp cổ kính và độc đáo cho di tích. Đứng từ làng Vân Cẩm, nhìn ra cánh đồng, lăng Vân Cẩm giống như một bảo tàng đá ngoài trời.

Lăng Vân Cẩm cùng với nhiều di tích lăng đá khác ở Hiệp Hòa, như lăng họ Ngọ, lăng Dinh Hương, lăng họ Trần, lăng Nội Dinh…đã làm nên vẻ đẹp độc đáo, khẳng định bản sắc văn hóa truyền thống ở miền quê thuộc xứ Bắc Hà vốn nhiều lăng tẩm.

Đồng Ngọc Dưỡng

;?>