• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 4301227
  • Số người đang xem: 24
  • Trong ngày: 4002
  • Trong tuần: 38388
  • Trong tháng: 468984
  • Trong năm: 3949004
Trang chủ

Sông Lục với những địa danh văn hóa

( 20:02 | 02/08/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Sông Lục Nam là một trong 3 con sông lớn của tỉnh Bắc Giang, là một chi lưu lớn trong hệ thống sông Thái Bình. Đây là con sông vào loại trung bình, so với hơn một nghìn con sông của nước ta. Sông bắt nguồn từ vùng núi Đình Lập (Lạng Sơn) chảy được trên 20 km thì vào đất Bắc Giang.

Sông Lục Nam chảy qua các huyện Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam và một phần huyện Yên Dũng. Lưu vực sông Lục Nam nằm trong thung lũng phía tây bắc dãy núi Đông Triều - Yên Tử và phía Tây nam dãy núi Cai Kinh - Bảo Đài. Sông Lục Nam đã bồi đắp nên những vùng rộng lớn với những đồi bãi, đồng ruộng của 3 huyện đông bắc tỉnh Bắc Giang.

Từ thượng nguồn về đến thị trấn Chũ (Lục Ngạn) lòng sông hẹp, chảy xiết, có nhiều ghềnh đá. Từ Chũ về đến thị trấn Lục Nam, sông rộng gần 100m sâu từ 4 đến 5m, thuyền lớn hoặc tầu nhỏ có thể chảy được. Từ Lục Nam về Phả Lại, sông rộng và sâu hơn, tầu thủy đi lại dễ dàng. Đoạn này dài khoảng 20km, đôi bờ đồng ruộng phì nhiêu, xóm làng trù phú và cảnh sơn thủy hữu tình, nên từ thời Pháp thuộc, nhiều tài liệu đã đánh giá sông Lục Nam có cảnh quan đẹp nhất Bắc Kỳ.

Sông Lục Nam có các chi lưu chính như sau:

Đoạn Sơn Động có 3 chi lưu là: sông Ranh, sông Tuấn Đạo và sông Cẩm Đàn.

- Sông Ranh bắt nguồn từ đèo Hạ Mi, chảy qua xã Long Sơn về gặp sông Lục Nam ở An Châu.

- Sông Tuấn Đạo bắt nguồn từ tây Yên Tử, gần suối Nước Vàng, suối Bài, suối Nước Linh, chảy qua các xã Thanh Luận, Bồng Am, Tuấn Đạo rồi gặp sông Lục Nam tại xã Yên Định.

- Sông Cẩm Đàn bắt đầu từ Xa Lý (Lục Ngạn) chảy qua Biển Động (Lục Ngạn), Cẩm Đàn (Sơn Động) rồi gặp sông Lục Nam tại Phú Nhuận (Sơn Động).

Đoạn ở Lục Ngạn có 3 chi lưu lớn là: suối Tân Quang, suối Biên Sơn, suối Quý Sơn.

- Suối Tân Quang bắt nguồn từ Phong Minh, Tân Hoa chảy qua Tân Quang gặp sông Lục Nam.

- Suối Biên Sơn bắt nguồn từ Kiên Thành, Thanh Hải đổ qua Biên Sơn gặp sông Lục Nam.

- Suối Quý Sơn bắt nguồn từ Kiên Lao chảy qua Quý Sơn vào sông Lục Nam.

Đoạn chảy qua Lục Nam có 3 chi lưu lớn là: sông Bò và ngòi Thân.

- Sông Bò là chi lưu lớn nhất của sông Lục Nam. Mùa nước lớn bè treo gỗ có thể từ Mai Sưu theo sông Bò ra sông Lục Nam để xuôi về Phả Lại.

Sông Lục Nam là con sông không lớn, nhưng thượng lưu và trung lưu chảy giữa vùng đồi núi dốc nên hay sinh lũ quét. Nước về hạ nguồn nhanh, gặp khi nước sông Cầu, sông Đuống đều to, nước không tiêu kịp thường gây ngập lụt cho các xã cuối của Lục Nam và một phần bắc Yên Dũng.

Sông Lục Nam có tên là sông Minh Đức, nhưng cái tên này cũng ít được nhắc tới. Trong sách Đại Nam nhất thống chí, thời nhà Nguyễn, sông Lục Nam chỉ được  coi là một chi lưu của sông Thương. Nhiều người biết đến sông Lục Nam vì nó chảy qua huyện Lục Ngạn và Lục Nam, vùng đất trước đây có tên là Lục Na, Na Ngạn, Lục Nam và nhất là nó chạy qua thị trấn Lục Nam, có chợ Lục Nam - trung tâm buôn bán của vùng Đông Bắc tỉnh Bắc Giang, vì thế dân gian quen gọi sông này là sông Lục Nam. Từ thời Pháp thuộc đến nay, sông Lục Nam đã chính thức được ghi trong bản đồ, trong các sách và tài liệu.

 Sông Lục Nam có vị trí rất quan trọng về giao thông, quân sự và kinh tế, trong lịch sử cũng như hiện nay.

Xưa kia, đường bộ chưa phát triển nên sông ngòi là đường giao thông hết sức quan trọng. Không chỉ có thế, đôi bờ sông còn có nhiều đất canh tác màu mỡ, tưới tiêu thuận lợi, nên là nơi cho con người tụ cư trồng trọt chăn nuôi, sinh sôi nảy nở, hình thành nên những xóm làng trù phu.

 Sông Lục Nam nối liền đồng bằng Bắc Bộ với các tỉnh biên giới vùng Đông Bắc. Các tỉnh Thanh, Nghệ đi theo kênh đào nhà Lê, hoặc vượt biển có thể ra đồng bằng Bắc Bộ dễ dàng. Các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ đi theo hệ thống sông ngòi, kênh rạch đều có thể về Phả Lại để ngược sông Lục Nam lên Chũ rất dễ dàng.

Do vị trí địa lý quan trọng như vậy, nên dọc theo sông Lục Nam có nhiều làng cổ có niên đại cách ngày nay hơn 1000 năm. Trong lịch sử nước ta, nhiều cuộc chiến đấu ác liệt chống giặc ngoại xâm đã diễn ra ở khu vực này.

Thời nhà Lý, trong khi Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến sông Như Nguyệt để chống quân Tống, thì đội quân của động Giáp thường xuyên tổ chức những trận đánh nhỏ sau lưng địch. Đúng như sử sách đã ghi “các thiên thần động Giáp đã làm cho quân của Quách Quỳ bao phen khiếp vía kinh hoàng”. Sau chiến thắng quân Tống, vua Lý đã gả công chúa Bình Dương cho con của Giáp Thừa Quý là Thân Thiệu Thái – Tù trưởng của động Giáp. Tiếp theo các đời sau, công chúa Thiên Thành, công chúa Bình Dương cũng được gả cho các tù trưởng họ Thân. Đến nay, tại đền Hả xã Hồng Giang huyện Lục Ngạn và đền Thân ở thị trấn Đồi Ngô huyện Lục Nam vẫn còn thờ 3 vị công chúa nhà Lý.

Thời Trần, do đường bộ từ Lạng Sơn về Hà Nội đi lại rất khó khăn nên quân Nguyên- Mông đã chọn đường tiến quân từ Lạng Sơn vào Lục Ngạn, theo sông Lục Nam đánh về Phải Lại, hợp với quân thủy từ biển vào để từ đó tiến về Thăng Long. Chúng tràn qua ải Xa Lý đổ vào Lục Ngạn. Quân ta tổ chức đánh chặn ở ải Nội Bàng (Lục Ngạn) rồi rút lui theo sông Lục Nam về Kiếp Bạc.

Đến nay, dọc theo sông Lục Nam còn khá nhiều di tích gắn với thời Lý – Trần. Ngay ngã ba Phượng Nhãn có đền thờ vua Trần Minh Tông. Tiếp theo, vẫn bờ bên trái, ta đến chùa Vĩnh Nghiêm là chốn tổ của thiền phái Trúc Lâm, nơi thờ Phật và 3 vị tam tổ, là: Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang.

Ngược sông một đoạn ta gặp đền thờ Kiếp Bạc thờ Trần Hưng Đạo, ngay bên bờ sông, tại chân dãy Côn Sơn của Chí Linh (trước thuộc Bắc Giang).

Đến khu vực Lục Nam, ta gặp chùa Cao, chùa Khám Lạng được xây dựng từ thời Lý – Trần, đình Đông Thịnh xã Tam Dị thờ Vũ Thành (tức Thân Cảnh Phúc) phò mã nhà Lý và đình Thân (thị trấn Đồi Ngô) thờ 3 vị công chúa nhà Lý. Từ chợ Lục Nam ta có thể leo bộ đi vài km để thăm di tích thắng cảnh đến Suối Mỡ ở chân dãy núi Huyền Đinh.

Lên khu vực Lục Ngạn, ngay bờ sông Lục Nam, tại xã Phượng Sơn ta gặp di chỉ khảo cổ mới được khai quật, đã phát hiện một hệ thống dinh thự có niên đại và vật liệu xây dựng như Hoàng thành Thăng Long. Đến khu vực Chũ, thị trấn của Lục Ngạn ta gặp đền Quan Quận thờ Vi Hồng Thắng, người địa phương là, tướng tài của Trần Hưng Đạo đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông và kề đó là chùa Khánh Vân, một di tích có niên đại từ thời Trần. Từ Chũ đi khoảng 20km ngược sông Lục Nam, ta gặp đền Hả nơi thờ tự các tù trưởng họ Thân và các công chúa nhà Lý.

Lên thượng nguồn sông Lục Nam, tại trị trấn An Châu, ta sẽ gặp đền thờ Vi Đức Lục, người quê Nghệ An là tướng của Lê Lợi, sau chiến thắng giặc Minh được triều đình giao trấn ải và khai khẩn nơi ngã ba trọng yếu này.

Dọc theo sông Lục Nam, có Quốc lộ 31 chạy từ thành phố Bắc Giang qua Lục Nam, Lục Ngạn lên đến thị trấn An Châu (Sơn Động) gặp Quốc lộ 4, rẽ phải sang Quảng Ninh, rẽ trái sang Lạng Sơn rất thuận tiện. Ngày nay lưu vực sông Lục Nam là vùng kinh tế nông nghiệp đa dạng rất quan trọng (trồng lúa, trồng màu, cây ăn trái, đồi rừng) và là vùng có nhiều tiềm năng du lịch của tỉnh Bắc Giang.

Đỗ Thái

;?>