• Kể từ 01/3/2019 Địa chỉ trang thông tin Sở VHTTDL Bắc Giang đăng nhập theo địa chỉ https://svhttdl.bacgiang.gov.vn
Liên kết

 

 

 

Thông kê truy cập
  • Tổng số lượt: 5041325
  • Số người đang xem: 15
  • Trong ngày: 460
  • Trong tuần: 28004
  • Trong tháng: 1209082
  • Trong năm: 4689102
Trang chủ

Hội hát Sịnh ca ở Đèo Gia, Lục Ngạn

( 19:30 | 31/08/2010 ) Bản để inGửi bài này qua Email

Đèo Gia là nơi cư trú chủ yếu của người Cao Lan ở Lục Ngạn. Đây là một trong 12 xã vùng sâu vùng xa, đặc biệt khó khăn. Mặc dù đến nay cuộc sống của đồng bào đã có nhiều thay đổi nhưng người Cao Lan ở Đèo Gia vẫn lưu giữ được bản sắc văn hoá riêng của mình. Đó là những làn điệu dân ca quen thuộc mà đồng bào vẫn gọi nó là “Sịnh ca”. “Sịnh ca” là lối hát giao duyên, đối đáp trữ tình giữa nam và nữ. Những điệu Sịnh ca của người Cao Lan thật tình cảm, thiết tha mà thắm đượm tình người. Trong cộng đồng dân tộc Cao Lan, từ xa xưa, câu hát “Sịnh ca” vẫn được cất lên từ ngôi đình làng, trong những căn nhà sàn, ở các thôn xóm, làng bản, trong những hội hè, đình đám, hát khi làng có cưới hỏi, những buổi chợ phiên và hát cả khi lao động mệt nhọc.... Tuy nhiên, tiếng hát của người Cao Lan trong ngày hội, ngày xuân thường vui hơn. Vào dịp này, cộng đồng người Cao Lan từ các nơi đều về Đèo Gia tụ hội. Họ góp chung tiếng hát lời ca để cuộc sống thường nhật bớt đi nỗi vất vả gian truân và giúp cho cuộc đời thêm hương sắc.

Họ lấy Sịnh ca để mừng thánh và cầu xin thần thánh giúp dân diệt trừ yêu ma, phù hộ dân thôn người người được no đủ, khoẻ mạnh, mùa màng tốt tươi :

Phiên âm: Căm nìn chúc háy ông thú vùng

Chúc háy thú vùng át bốn phung

Lừ phỏng thú vung chếnh tắc háo

Vành lử, vành phôi pịt cụ sun.

Dịch nghĩa: Trăm năm chúc cho ông thành hoàng

Chúc cho thành hoàng trấn bốn phương

Thờ phụng thành hoàng được yên đẹp

Bao nhiêu tai hoạ bị diệt trừ

Người Cao Lan có nhiều làn điệu Sịnh ca. Trong dịp hội xuân, người ta hát Sịnh ca Thsăn lèn (hát năm mới) để chúc cho nhau an khang thịnh vượng, nhà nhà vui vẻ. Tuy nhiên Sịnh caThsao bạo (hát đối đáp giao duyên) là loại Sịnh ca phổ biến nhất và cũng được nhiều người trong cộng đồng Cao Lan ưa thích nhất. Sịnh ca Thsao bạo thường được thanh niên nam nữ hát với nhau trong những dịp hội làng. Nội dung những bài ca này thường là mượn cảnh thiên nhiên để hát về nhau, hỏi thăm nhau về nhà cửa, gia cảnh rồi thổ lộ với nhau nỗi niềm yêu thương:

Phiên âm: Kịn làng lù din háy nình thính

Háy nình thơi thính cụ săn săn

Sin kêm mờn páo mình mới thính

Dắt thám thơi thính càng làng dằu

Dịch nghĩa: Chàng ở bản xa em nhớ lắm

Em nhớ chàng nhớ cả quanh năm

Bao nhiêu vàng bạc em chẳng thiết

Nhất tâm chỉ thích cùng chàng đi chơi

Với những cuộc đi chơi trong các đám hội, thanh niên làng này gặp gỡ các cô gái làng kia (thường thì trước đó họ không hề quen biết nhau bởi họ ở những làng khác nhau. Nếu trong cùng một làng hoặc quen biết nhau rồi thì ít khi hát cùng nhau). Khi ở vào những khoảng cách gần nhau, nếu bên nào nhìn thấy đối tượng trước thì sẽ hát trước, bên kia nghe thấy sẽ hát đáp lại. Đợi đến khi giáp mặt nhau, họ hát những câu chào hỏi, sau đó mới tiếp tục hỏi tên, họ của nhau. Muốn hỏi xem đối phương đã có gia đình hay chưa, có bạn hay chưa họ thường hát:

Nữ hỏi: Hai hắu mờn

Hai hắu mờn mềnh thốc má chău

Hai hắu mờn mình thốc má dinh

Pạo mòi sung mềnh cồng lang dằu

Dịch nghĩa: Em hỏi chàng

Em hỏi rằng chàng ở thôn nào

Em hỏi rằng chàng ở xóm nào

Bảo tên cho em cùng chàng đi chơi

Nam đáp: Sằm san khốc lốc toc làng ốc

Táy hờ mọc căn toc làng chău

Sắt hợi mò pằng di mò pun

Mò pằng mò pun cái thăm sằu

Dịch nghĩa: Nhà chàng (anh) ở trong rừng sâu thẳm

Chàng ở một mình dưới gốc cây chân đồi

Ra đi chẳng bầu cũng chẳng bạn

Chẳng bầu chẳng bạn cái tâm sầu…

Qua những bài hát chào hỏi đó, người con trai khéo léo ca ngợi vẻ đẹp của người con gái:

Phiên âm: Kịn nình sánh tắc háo chi va

Mỉn pệc dừ tồng công phấn xà

Mấy sếch di nà trang hới tới

Di nà sanh tới tạng lìn va

Dịch nghĩa: Nhìn em như thể thấy thiên nga

Chẳng phải phấn son hay ngọc ngà

Bõ công sinh thành cha mẹ dưỡng

Sinh được ra em đẹp như hoa

Thế rồi để thử tài nhau, hai bên lại hát những bài hát đố (Sịnh ca tò tàn). Loại hát này cũng bao gồm những bài có sẵn và một số bài do đồng bào tự nghĩ ra để đố nhau rồi giải nghĩa. Đây thuộc loại sịnh ca vui vẻ đòi hỏi người hát phải học thuộc những bài hát có sẵn và thật thông minh để nghĩ ra rồi đặt lời cho những câu đố và câu trả lời. Tiếp đó, cuộc hát đối đáp bắt đầu. Khi đã hiểu biết sơ qua về nhau rồi, họ mượn cảnh để nói với nhau về tình. Đó là những câu ca vô tận chàng, nàng. Họ ca ngợi nhau, nói với nhau những lời ca yêu thương.

Phiên âm: Căm nhật cổng làng sơi lủ thằu

Kịn làng săn sắc lêểnh dằu dằu

Lủ sẩng nhằn to màn hoi hắu

Nàng hú quay ca ạm dứt sầu.

Dịch nghĩa: Hôm nay gặp anh ở giữa đường

Thấy chàng xuân sắc mỹ miều thay

Phong cảnh đông người em không nói

Em đã yêu anh nhớ đêm ngày.

Những cuộc hát như vậy thường từ chiều hôm trước tới gà gáy. Sáng hôm sau, ăn uống xong họ mới ra đường hát. Từ lúc này người ta có thể tự nghĩ ra các bài hát để hát chơi, trêu ghẹo nhau giữa đám thanh niên này với đám thanh niên khác, tiếng dân tộc gọi là Sịnh ca ý. Khi cuộc hát đã tàn (vì đã qua nhiều ngày rồi), một bên nửa muốn đòi về, nửa lại muốn ở lại chưa muốn chia tay. Một bên lại muốn níu giữ, cứ dùng dằng kẻ ở người về, lưu luyến nhớ nhung người ta lại hát:

Nhịt thầu tơi

Nình cón sịnh co làng cón quay

Nình cón sịnh co làng cón hợi

Nhịt thầu lậc lểnh mởn hùi quay

Dịch nghĩa: Mặt trời còn ở trên cao

Em đây muốn hát anh sao vội về

Em đang muốn hát chàng lại vội đi

Mặt trời lặn hẳn hãy về được không

Người Cao Lan ở Bắc Giang có số lượng không nhiều lắm, tuy nhiên họ là một cộng đồng dân tộc độc lập có nguồn gốc rõ ràng, với nền kinh tế riêng, phong tục tập quán riêng và những bản sắc văn hoá tộc người vô cùng phong phú, riêng biệt. Nếu vải thiều làm giàu cho kinh tế Lục Ngạn thì câu hát Sịnh ca của người Cao Lan trong ngày hội cùng với các làn điệu dân ca của các dân tộc khác sẽ làm cho văn hóa của Lục Ngạn thêm đa sắc. Nhiều năm nay, ngành VHTT huyện Lục Ngạn đã áp dụng những biện pháp phù hợp để lễ hội của vùng Lục Ngạn mang đậm sắc thái văn hoá địa phương và phát huy truyền thống của người dân miền núi. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do nhiều nguyên nhân (cả chủ quan và khách quan) mà hội hát của người Cao Lan ở Lục Ngạn không được tổ chức như xưa nữa. Vì thế, những di sản văn hoá đặc sắc này cần phải được các cấp chính quyền, các ngành hữu quan và các tổ chức xã hội cùng nhân dân quan tâm. Trên cơ sở nghiên cứu, bảo tồn hội hát của người Cao Lan ở Lục Ngạn mà ngành VHTT đã làm được từ những năm trước, chúng ta phổ biến cho đồng bào rồi trả chúng về với đời sống văn hoá của mỗi tộc người để những sinh hoạt văn hoá đặc sắc ấy phục vụ được chính những người thân trong cộng đồng và cũng là để góp phần tích cực vào việc đẩy mạnh hoạt động văn hoá ở các thôn bản hiện nay./.

Nguyễn Thu Minh

;?>